🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:34:59 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कामिन्
kāmin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कामिन् mfn. desirous, longing after (acc. or in comp.)
loving, fond, impassioned, wanton
amorous, enamoured, in love with (acc. or with सह or सार्धम्), RV.; AV.; ŚāṅkhŚr.; MBh.; R.; Śak. &c.
कामिन् (ई), m. a lover, gallant, anxious husband
the ruddy goose (चक्र-वाक), L.
a pigeon, L.
Ardea Sibirica, L.
a sparrow, L.
N. of Śiva, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (273,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कामिन् a. (नी f.) [कम्-णिनि] 1 Lustful. --2 Desirous. --3 Loving, fond. --m. 1 A lover, a lustful person (paying particular attention to ladies); त्वया चंद्रमसा चातिसंधीयते कमिजनसार्थः Ś. 3; त्वां कामिनो मदनदूतिमुदाहरंति V. 4. 11; Amaru. 2; M. 3. 14. --2 A uxorious husband. --3 The ruddy goose or चक्रवाक bird. --4 A sparrow. --5 An epithet of Śiva. --6 The moon. --7 A pigeon. --8 The Supreme being. --नी 1 A loving, affectionate, or fond woman; Ms. 8. 112. --2 A lovely or beautiful woman; उदयति हि शशांकः कामिनीगंडपांडुः Mk. 1. 57; केषां नैषा कथय कविताकामिनी कौतुकाय P. R. 1. 22. --3 A woman (in general); मृगया जहार चतुरेव कामिनी R. 9. 69; Me. 63; Rs. 1. 28. --4 A timid woman. --5 Spirituous liquor.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0395-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कामिन् त्रि० कम--णिङ्--णिनि । १ कामनायुक्ते २ अति- शयस्मरवेगयुक्ते च । “स बभूव ततः कामी तया सार्द्ध- मकामया” भा० आ० ४१८४ श्लो० । स्त्रियां ङीप् ङी- बन्तः ३ स्त्रीसामान्ये । काम + भूम्नि प्राशस्त्ये वा इनि ङीप् । ४ अतिस्मरवेगयुक्तायां स्त्रियां ५ सुन्दर्य्यां च स्त्री अमरः । “केषां नैषा भवतिकविता कामिनी कौतुकाय” प्रसन्नरा० । “मधूनि वक्त्राणि च कामिनीनामामोदकर्म्म व्यति- हारमीयुः” माघः । ६ भीरुस्त्रियां ७ वन्दायां (पर- गाछा) मेदि० । ८ दारुहरिद्रायां सुन्दरवर्णवत्त्वात् तस्या तथात्वम् ९ सुरायाञ्च स्त्री राजनि० । तस्याः कामा- धिक्यसम्पादकत्वात्तथात्वम् । प्रशस्तः कामोऽस्त्यस्य इनि । १० सत्यसङ्कल्पे परमेश्वरे पु० । “कामी कान्तः कृतागमः” विष्णुस० । ११ चक्रवाके १२ पारावते च पुंस्त्री मेदि० १३ चटके पुंस्त्री शब्दर० एतेषां कामातिशयवत्त्वात्तथा- त्वम् । १४ चन्द्रे पु० त्रिका० कामोद्दीपकत्वात्तस्य तथात्वम् । १५ ऋषभोषधौ पु० सेवनेन कामपोषणात्तस्य तथात्वम् । १६ सारसपक्षिणि च पुंस्त्री राजनि० कामुकत्वात्तस्य तथात्त्वम् । सर्वत्र स्त्रियां ङीप् १७ कामशक्तिभेदे स्त्री । कामिनीविरागानुरागचिह्नतत्सेवप्रकारादिः वृ० स० दर्शितो यथा “शस्त्रेण वेणीविनिगूहितेन विदूरथं (राजभेदम्) स्वा महिषी जघान । विषप्रदिग्धेन च नूपुरेण देवी विरक्ता किल काशीराजम् । एवं विरक्ता जनयन्ति दोषान् प्राणच्छिदोऽन्यैरनुकीर्त्तितैः किम्? । रक्ता विरक्ताः पुरुषैरतोऽर्थात् परीक्षितव्याः प्रमदाः प्रयत्नात् । स्नेहं मनोमवकृतं कथयन्ति भावान्नाभीभुजस्तनविभूषण- दर्शनानि । वस्त्राभिसंयमनकेशविमोक्षणानि भ्रूक्षेपकम्पित- कटाक्षनिरीक्षणानि । उच्चेःष्ठीवनमुत्कटप्रहसितं शर्य्या- सनोत्सर्पणं गात्रास्फोटनजृम्भणानि सुलभद्रव्याल्प- सम्प्रार्थना । बालालिङ्गनचुम्बनान्यमिमुखे सख्याः समालोकनं दृक्पातश्च पराङ्नुखे गुणकथा कर्णस्य कण्डूयनम् । इमां च विन्द्यादनुरक्तचेष्टां प्रियाणि वक्ति [] स्वधनं ददाति । विलोक्य संहृष्यति वीतरोषा प्रमार्ष्टि दोषान् गुणकीर्तनेन । तन्मित्रपूजा तदरिद्विषत्वं कृतस्मृतिः प्रोषितदौर्मनस्यम् । स्तनौष्ठदानान्युपगूहनं च स्वेदोऽथ चुम्बाप्रथमाभियोगः । विरक्तचेष्टा भ्रुकुटीमुखत्वं पराङ्मु- खत्वं कृतविस्मृतिश्च । असंभ्रमोदुष्परितोषता च तद्द्विष्ट- मैत्री परुषं च वाक्यम् । स्पृष्ट्वाथवालोक्य धुनोति गात्र करोति गर्वं न रुणद्धि यान्तम् । चुम्बाविरामे वदनं प्रमार्ष्टि पश्चात्समुत्तिष्ठति पूर्वसुप्ता । भिक्षाणिका प्रव्र- जिता दासी धात्री कुमारिका रजिका । मालाकारी दुष्टाङ्गना सखी नापिती दूत्यः । कुलजनविनाशहेतु- र्दूत्यो यस्मादतः प्रयत्नेन । ताभ्यः स्त्रियोऽभिरक्ष्या वंशयशोमानवृद्यथम् । रात्रीविहारजागररोगव्यपदेश- परगृहेक्षणिकाः । व्यसनोत्सवाश्च संकेतहेतवस्तेषु रक्ष्या- श्च । आदौ नेच्छति नोज्झति स्मरकथां व्रीडावि- मिश्रालसा मध्ये ह्रीपरिवर्ज्जिताभ्युपरमे लज्जाविन- म्रानना । भावैर्नैकविधैः करोत्यभिनयं भूयश्च या सादरा बुद्धा पुम्प्रकृतिं च यानुचरति ग्लानेतरैश्चेष्टितैः । स्त्रीणां गुणा यौवनरूपवेषदाक्षिण्यविज्ञानविलासपूर्वाः । स्त्री- रत्नसञ्ज्ञा च गुणान्वितासु स्त्रीव्याधयो ऽन्याश्चतुरस्य पुंसः । न ग्राम्यवर्णैर्मलदिग्धकाया निन्द्याङ्गसम्बन्धिकथां च कुर्य्यात् । न चान्यकार्य्यस्मरणं रहःस्था मनो हि मूलं हरदग्धमूर्त्तेः । श्वासं प्रकम्पेण समं त्यजन्ती बाहू- पधानस्तनदानदक्षा । सुगन्धकेशा प्रसभोपरागा सुप्ते ऽनुसुप्ता प्रथमं विबुद्धा । दुष्टस्वभावाः परिवर्जनीया विमर्दकालेषु च न क्षमा याः । यासाममृग
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें