🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:52:00 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कारा
kārā
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कारागार (2.8.119) बन्धनालय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कारा f. (√ 1. कृ?), a prison, Vikr.; Daś.
binding, confinement g. भिदादि
the part of a lute below the neck (for deadening the sound), L.
pain, affliction, L.
a female messenger, L.
a female worker in gold, L.
a kind of bird, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (275,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कारा 1 Imprisonment, confinement. --2 A prison-house, a jail. --3 Part of a lute below the neck. --4 Pain, affliction. --5 A female messenger. --6 A female worker in gold. --7 A sound. --8 An instrument for drowning the sound of the lute. --Comp. --अगारं, --गृहं, --वेश्मन् n. a prison house, a jail; कारागृहे निर्जितवासवेन लंकेश्वरणोषितमा प्रसादात् R. 6. 40, Śānti. 4. 10. --गुप्तः a prisoner. --पालः a guard of a prison, jailor.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0397-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कारा स्त्री कृ--हिंसायां भिदा० भावे अङ “ऋदृशोऽङि” पा० गुणः “काराबन्धने” पा० ग० दीर्घनिर्द्देशात् दीर्घः । १ बन्धने मेदि० २ पीडायां त्रिका० पा० ग० बन्धनशब्दस्य बन्धनाधारपरत्वे ३ बन्धनागारे अमरः । कुत्सितमृच्छति ऋ--अच् कोः का । ४ दूत्याम् ५ प्रसेवके । ६ स्वर्ण्णकारि- कायाञ्च मेदि० । ७ शब्दे च । काराधुनी ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1942,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कारा, स्त्री, (कीर्य्यते क्षिप्यते दण्डार्हो यस्याम् । कॄ विक्षेपे भिदादित्वात् अङ् । “ऋदृशोऽङीति” ७ । ४ । १६ । गुणे दीर्घत्वं निपात्यते ।) कारागा- रम् । तत्पर्य्यायः । बन्धनालयः २ इत्यमरः । २ । ८ । ११९ ॥ दूती । प्रसेवकः । सुवर्णकारिका । बन्धनम् । इति मेदिनी ॥ पीडा । इति त्रिकाण्ड- शेषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-100-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कारा" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें