🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:44:44 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कालेय
kāleya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कालेय १ वि॰ [सं॰] कलियुग संबंधी [को॰] ।
कालेय २ संज्ञा पुं॰
१. दैत्य । कालकेय । कालकंज । प्रा॰ भा॰ प॰, पृ॰ ८९ ।
२. यकृत [को॰] ।
३. काला चंदन [को॰] ।
४. केसर [को॰] ।
५. कृष्ण यजुर्वेदीय संप्रदाय का एक नाम [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. कालेय n. (fr. 1. काल), the liver, L.
a yellow fragrant wood, Kum. vii, 9
saffron, L.
2. कालेय n. (metron. fr. काला), N. of a Nāga (= Kāliya), L.
कालेय m. pl. N. of a family of Daityas, MBh. iii; BhP.
3. कालेय n. (fr. 1. कलि [see s.v. कलि] Pāṇ. iv, 2, 8), the Sāman of Kali, ŚāṅkhŚr.; ĀrṣBr.; Lāṭy.
कालेय m. pl. N. of a school of the black Yajur-veda
कालेय mfn. belonging to Kali or the Kali age, &c., Pāṇ. iv, 2, 8; Pat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (278,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कालेय a. Belonging to the Kali age. --यं 1 The liver. --2 Black sandal-wood; Ku. 7. 9. --3 Saffron.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0401-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कालेय पु० कालयापत्यम् ढक् । १ दैत्यभेदे, कालकेये, कलायै १७८९ पृ० दर्शितरक्तधारिण्यै हितं ढक् । २ यकृति कं सुखमालेयमादेयं यस्मात् । ३ कालचन्दने न० “आश्या- नकालेयकृताङ्गरागाम्” कुमा० । कलिना दृष्टं मास ढक् । ४ कलिदृष्टे सामभेदे तच्च माध्यन्दिनसवने सप्तमं सूक्तमधिकृत्य गेयम् । तत्प्रकार ऊहगाने दृश्यः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2022,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कालेयं, क्ली, (कं सुखं आलेयं आदेयं यस्मात् ।) कालियानामपीतवर्णसुगन्धिकाष्ठम् । इति व्याडिः रमानाथश्च ॥ (यथा, कुमारे ७ । ९ । “तां लोध्रकल्केन हृताङ्गतैला- माश्यानकालेयकृताङ्गरागाम्” ॥ कलायै रक्तधारिण्यै हितं इति ढक् ।) काल- खण्डनम् । यकृत् इति यावत् इति मेदिनी ॥
कालेयः, पुं, (कालाया अपत्यं ढक् ।) दैत्यभेदः । इति मेदिनी ॥ (यथा, महाभारते १ । ६५ । ३४ । “कालायाःप्रथिताः पुत्त्राः कालकल्पाः प्रहारिणः । प्रविख्याता महावीर्य्या दानवेषु परन्तपाः ॥ विनाशनश्च क्रोधश्च क्रोधहन्ता तथैव च । क्रोधशत्रुस्तथैवान्यः कालेया इति विश्रुताः ” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-115-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कालेय" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें