🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:39:53 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

किलकिला
kilakilā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
किलकिला १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] हर्षध्वनि । आनंदसूचक । शब्द । किलकारी । उ॰— लाँघि सिधु एहि पारहिं आवा । शब्द किलकिला कपिन सुनावा ।—तुलसी(शब्द) ।
किलकिला २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ कूकल] मछली खानेवाली एक छोटी चिड़िया । उ॰— मेरे कान सुजान तुव नैन किलकिला आइ । हृदय सिंधु ते मीन मन, तुरत पकरि लै जाइ । —रसानिधि (शब्द॰) । विशेष—जिस पानी में मछलियाँ होती है, उस पानी के ऊपर लगभग १० हाथ की ऊचाई पर उड़ती रहती है । मछली को देखकर अचानक उसपर टूटती है और उसे पकड़कर उड़ जाती है ।
किलकिला ३ संज्ञा पुं॰ [अनुध्व॰] समुद्र का वह भाग जहाँ की लहरैं भयंकर शब्द करती हों । उ॰— पुनि किलकिला समुद्र मँह आई । गा धीरज देखत डर खाई ।—जायसी (शब्द॰) ।
किलकिला ४ वि॰ घूँघरवाला । कुंचित । ऊ॰—बरस बावीस कौ बाली, बेस दंत कवाड़या, सिर किलकिला केस— बी॰ रासी पृ॰, ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
किलकिला f. (an onomatopoetic word), sounds or cries expressing joy, or the expression of joy by any sound or cry, MBh.; R.; Mcar.; Bālar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (284,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
किलकिलः, --ला A sound, a cry expressing joy or pleasure, Māl. 5. 11. --लः An epithet of Śiva.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0404-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
किलकिला स्त्री किल--क प्रकारे द्वित्वम् टाप् । १ हर्षध्वनौ त्रिका० । “ततः किलकिलाशब्दस्तस्मिन् वदति पार्थिवे” भा० आ०६१ अ । “जितशात्रवदर्पस्य प्रतिज्ञापूरणीकृतः । वीरस्य गर्जितं सिंहनादः किलकिला तथा” इत्युक्ते वीरस्य २ सिंहनादे च विश्वः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2055,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
किलकिला, स्त्री, (किल + कः । प्रकारे वीप्सायां वा द्वित्वम् । स्त्रियां टाप् ।) हर्षध्वनिः । किलकिल- शब्द इति यावत् । तत्पर्य्यायः । हर्षस्वनः २ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (“आसीत् किलकिलाशब्द स्तस्मिन् गच्छति पा- र्थिवे” । इति महाभारते १ । ६९ । ६ ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-129-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "किलकिला" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬