🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:04:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कुल्फ
kulpha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कुल्फ पु १ संज्ञा पुं॰ [हिं॰] दे॰ कुलुफ । उ॰—कोई माल इकट्ठा करता है कोइ कुंजी कुल्फ लगाता है ।—राम॰ धर्म॰, पृ॰ ९२ ।
कुल्फ २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. एक रोग ।
२. गुल्फ । टखना [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुल्फ अस्, m. (= गुल्फ; √ 3. कल्, Uṇ.) the ankle, RV. vii, 50, 2; ŚBr. xi
कुल्फ (अस्, अम्), m. n. a disease, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (296,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुल्फः, --ल्फं A disease.
कुल्फः, --ल्फं A disease.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0413-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुल्फ पुंन० । कल--संख्यांने फक् अस्य उच्च । १ रोगभेदे २ गुल्के च उज्ज्वलद० । “अष्ठीवन्तौ परि कुल्फौ च देहत्” ऋ० ७, ५०, २, “अयमेवादक्षिण ऊरुर्वरुणप्राघास” इत्यु- पक्रमे “कुल्फावेवैन्द्राग्नं हविः” शत० व्रा० ११ । ५ । २ । ३ । “अयमेवोत्तरऊरुरित्युपक्रमे “कुल्फावेवैन्द्राग्नं हविः तस्मादिमौ द्वौ कुल्फाविति च” ११ । ५ । २ । ५ । “जानुद- घ्नोद्वितीयः कुल्फदघ्नस्तृतीयः” शत० व्रा० १२ । २ । १ । ३० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2139,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुल्फः, पुं क्ली, (कल संख्याने “कलिगलिभ्यां फग- स्योच्च” । उणां ५ । २६ । इति फक् अस्य उच्च ।) रोगः । गुल्फे पुं इत्युणादिकोषः ॥ (यथा, ऋग्वेदे ७ । ५० । २ । “यद्विजामन्परुषि वन्दनं भुवदष्टी- वन्तौ परिकुल्फौ च देहत्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-156-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कुल्फ" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें