🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:25:57 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कुशांब
kuśāṃba
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कुशांब संज्ञा पुं॰ [सं॰ कुशाम्ब] निमि वंशीय राजा कुश क पुत्र जिसने पिता के आदेश से कोशांबी नगरी बसाई थी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुशाम्ब m. (g. शुभ्रादि; cf. कूश्˚), N. of a son of Vasu Uparicara, MBh. i, 2363; BhP.
N. of a son of Kuśa (who was the founder of the town Kauśāmbī, R. i, 34, 3), Hariv. 1425.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (297,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुशाम्ब पु० निमिवंश्ये नृपभेदे कुशनृपसुते । “कुशनाभ- शब्दे हरिवं० वाक्यम्” रामा० उ० ३२ स० “ब्रह्मयोनि- र्महानासीत् कुशोनाम महातपाः” इत्युपक्रमे “स महात्मा कुलीनाबां युक्तायां सुमहारथान् । वैदर्भ्यां जनयामास चतुरः सदृशान् सुतान् । कुशाम्बं कुशनाभञ्च असूर्तरजसं वसुम्” नामभेदः कल्पभेदात् अविरुद्धः । “प्रत्यग्रयः कुशाम्बश्च यमाहुर्मणिवाहनम्” भा० आ० ६३ अ० कुशाम्बेन निर्वृत्ता अण् ङीप् । तत्कृतपुरीभेदे “कुशाम्बस्तु महातेजाः कौशाम्बीमकरोत् पुरीम्” रामा० उ० ३२ स० निर्गतः कौशाम्ब्याः निष्कौशाम्बिः सि० कौ० । कुशाम्बस्या- पत्यं शुभ्रा० ढक् । कौशाम्बेय तदपत्ये पुंस्त्री० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2147,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें