🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:31:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

केतुमत्
ketumat
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
केतु—मत् mfn. endowed with brightness, AV.
(interpolation after, RV. viii, 56)
clear (as a sound), RV. vi, 47, 31; AV. iii, 19, 6
केतु—मत् m. a Yakṣa, Gal.
N. of a Muni, VāyuP.
of a Dānava, MBh.; Hariv.
of a regent of the western part of the world (son of Rajas), VP.
of a son of Kṣema and father of Suketu, Hariv. 1593
of a son of Kṣemya and father of Varṣa-ketu, 1750
of a warrior, MBh. ii, 122 and 127
of a son of Dhanvantari, BhP. ix, 17, 5
of Ambarīṣa, ix, 6, 1
N. of a mountain, Buddh.
of a palace of Vāsu-deva's wife Sunandā, Hariv. 8989
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (309,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
केतुमत् त्रि० केतुरस्त्यस्य मतुस् । १ चिह्नादियुक्ते २ प्रज्ञानयुक्ते “केतुमद्दुन्धुभिर्वावदीति” ऋ० ६, ४७, ३०, “केतुमत् प्रज्ञा- नवत्” भा० स्त्रियां ङीप् । ३ काशीराजदिवोदास- वंश्ये नृपभेदे पु० । “क्षेमस्य केतुमान् पुत्रः सुकेतुरस्य चात्मजः” हरिवं० २ अ० दिवोदासवंशोक्तौ । वासु- देवसहिष्याः मुनन्दाया निवासरूपे ४ प्रासादभेदे पु० “सुनन्दाया निवासोऽसौ प्रशस्तः सर्वदेवतैः । महिष्या वासुदेवस्य केतुमानिति विश्रुतः” हरिवं० १५७ अ० ५ धन्वन्तरिपुत्रभेदे “धण्वन्तरिर्दीर्घतमस आयुर्वेद प्रवर्त्तकः । यज्ञभुग्वासुदेवांशः स्मृतिमात्रार्त्तिनाशकः । तत्पुत्रः केतुमानस्य जज्ञे भीमरयस्तथा” भाग० ९१७ । ५ ६ दानवभेदे । “तथा गगनमूर्द्धा च वेगवान् केतुमांश्चायः” भा० आ० ७ दानवोक्तौ । सुमालिनो राक्षमस्य भार्य्यायां स्त्री “सुमालिनोऽपि भार्य्यासीत् पूर्ण्णचन्द्रनिभानना । नाम्ना केतुमती राम!” रामा० उ० ४ स० । “असमे सजौ सगुरुयुक्ता केतुमती समे भरनगाद्गः” वृ० र० उक्तलक्षणे ८ विषमवृत्ते छन्दोभेदे स्त्री ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2237,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬