🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:18:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

केशिन्
keśin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
केशिन् mfn. (Pāṇ. v, 2, 109) having fine or long hair (said of Rudra [cf. कपर्दिन्], of his female attendants, of female demons, and of men), AV. xi, 2, 18 (cf. RV. x, 136, 1 ff.), and 31; xii, 5, 48; xiv, 2, 59
having a mane (as Indra's and Agni's horses), RV.
having tips (as rays or flames), RV. i, 140, 8 and 151, 6
केशिन् (ई), m. ‘N. of Rudra’ (see before)
of Viṣṇu, L.
‘a horse’ (see before)
a lion, L.
N. of an Asura slain by Kṛṣṇa, MBh.; Hariv. &c.
of a son of Vasu-deva and Kauśalyā, BhP. ix, 24, 47
(Pāṇ. vi, 4, 165) N. of Dārbhya or Dālbhya
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (310,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
केशिन् m. [केश-इनि] 1 A lion. --2 N. of a Rākṣasa slain by Kṛṣṇa. --3 N. of another Rākṣasa who carried Devasenā and who was slain by Indra. --4 An epithet of Kṛṣṇa. --5 One having fine hair. --Comp. --निपूदनः, --मथनः epithets of Kṛṣṇa; Bg. 18. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0424-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
केशिन् त्रि० केश + प्राशास्त्ये भूम्निवा इनि । १ प्रशस्तबहुकेश- युक्ते “वहतामिन्द्र केशिना” ऋ० ३ । ४१ । ९ स्त्रियां ङीप् । केशिनैदंख र्थे वा अण् । “गाथिविदथिकाशीत्यादिना” पा० प्रकृतिभावः । कैशिन तत्सब्बन्धिनि केशयुक्ते च स्त्रियां ङीप् । “कैशिनीरेवेमा अप्येतर्हि प्रजाः प्रजायन्ते” शत० व्रा० ११ । ८ । ४ । ६ । २ केशतुल्यकार्ष्ण्ययुक्ते त्रि० स्त्रियां ङीप् । “तमग्रुवः केशिवीः सं हि रेभिरे” ऋ० १, १४०, ८, “केशिनीः केशस्पानीयोर्द्धभाविकार्ष्ण्योपेताः ज्वाला” भा० । केशिविद्याप्रकाशके २ गृहपतिस्वामि- भेदे पु० । केशीगृहपतीनामुह सम्राड् दुघा शार्द्दूलो- जघान” इत्यादि शत० ब्रा० ११, ८, ४, उक्तम् । तत्सम्बन्घाच्च प्रजानां केशयुक्तत्वम् उपसंहारे “ततो- हैव स उत्ससाद कैशिनीरेवेमा अप्येतर्हिप्रजाःजायन्ते” इत्युक्तत्वात् । “एवमुपदिष्टः स केशी ततोदेशात् उत्स- साद विनष्टोऽभूत्तस्मादेतर्हि इदानीमपि वर्त्तमानाः प्रजा कैशिनीरेव केशवत्यएव अथ वा केशिसम्बन्धित्वो जा- यन्ते केशिना वृद्धिकरविद्यया लब्धत्वात्” भा० ४ द्वापर- युगीये कृष्णनिहतेऽसुरभेदे केशिनिसूदनशब्दे विवृतिः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2251,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें