🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:31:47 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कोंकण
koṃkaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कोंकण संज्ञा पुं॰ [सं॰ कोङ्कण] दक्षिण भारत का एक प्रदेश, जिसके अतर्गत कनारा, रत्नगिरि, कोलाबा, बंबई और थाना आदि हैं । विशेष— प्राचीन काल में केरल, तुलव, सौराष्ट्र कोंकण, करहाट, कर्णाट और बर्बर मिलकर सप्तकोंकण कहलाते थे ।
२. उक्त देश का निवासी ।
३. एक प्रकार का शस्त्र (को॰) ।
कोंकण संज्ञा पुं॰ [सं॰ कौंङ्कण ] दै॰ 'कौंक' [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कोङ्कण m. pl. N. of a people on the western shore of the Dekhan, MBh. vi, 9, 60; VarBṛS. xiv, 12; Daś.; Rājat. iv, 159
कोङ्कण n. a kind of weapon, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (312,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कोंकः, कोंकणः (pl.) N. of a country, the strip of land between the Sahyādri and the ocean.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0425-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कोङ्कण पु० ब० व० । देशभेदे स च देशः वृ० सं० कूर्मविभागे दक्षिणस्यामुक्तः “शिविकफणिकारकोङ्कणामीराः” । “अथापरे जनपदा दक्षिणा मरतर्षभ! । कौकुट्टकास्तथा चोलाः कोङ्कणा मलवानरा” भा० भी० ९ अ० । क्वचि- देकत्वम् “नायं वर्ज्यः कोङ्कणे मागधे च” मु० चि० “मालवे गौडदेशे च सिन्धदेशे च कोङ्कणे । व्रतं चूडां विवाहश्च वर्ज्जयेन्मकरे गुरौ” पी० धा० । तेषां राजा अण् । कौङ्कण तद्देशनृपे वहुषु तस्य लुक् । तत्रार्ये स्वार्थे क “कुन्तलांश्च तथा वङ्गान् शाल्वान् कोङ्गणकां- स्तथा (विजिथ) हरिवं० १४ अ०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2261,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कोङ्कणं, क्ली, (कोङ्कणे भवं कोङ्कणदेशस्थैः कर्म्म[फ्णीङ्थ्छ्ःआङ्घै१]- कारै र्निर्म्मितमिति भावः । “तत्र भवः” । ४ । ३ । ५३ । इत्यण् तस्य लुक् ।) शस्त्रभेदः । इति हेमचन्द्रः ॥ [1] Correction submitted by Jim Funderburk on 20200501. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/csl-orig/issues/186.
कोङ्कणः, पुं, देशविशेषः । इति विश्वः । कोकण इति भाषा ॥ (यथा, आगमे । “अथाभ्यङ्गं समारभ्य कटिदेशस्य मध्यगे । समुद्रप्रान्तदेशो हि कोङ्कणः परिकीर्त्तितः” ॥ देशोऽयं कूर्म्मविभागे दक्षिणस्यां दिशि वर्त्तते । यथा, महाभारते । ६ । ९ । ५९ । “अथापरे जनपदा दक्षिणा भरतर्षभ” ! । “कौकुट्टकास्तथा चोलाः कोङ्कणा मलवा नराः” ॥ क्वचिदेकवचनत्वमपि दृश्यते । यथा, स्मृतिसंग्रहे । “मालवे गौडदेशे च सिन्धुदेशे च कोङ्कणे । व्रतं चूडां विवाहञ्च वर्ज्जयेत् मकरे गुरौ” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-200-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कोंकण" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें