🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:07:34 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कोली
kolī
🟠 शब्दसागर🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कोली १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ क्रोड़, प्रा॰ कोल]
१. आलिंगन के समय दोनों भुजाओं के बीच का स्थान । गोद । अँकवार । क्रि॰ प्र॰—में भरना या लेना ।—भरना ।
२. कोना । कोण ।
३. दे॰ कोलियाँ ।
कोली— २ संज्ञा पुं॰ [हिं॰ कोरी] हिंदू जुलाहा । कोरी । उ॰—हाड़ देखि के तजत तिय ज्यौ कोली की रूप । त्योंही धौरे केस लखि बुरौ लगत नर रूप ।—ब्र॰ ग्रं॰, पृ॰ ७८ ।
कोली ३ † संज्ञा स्त्री॰ [?] वह कालापन जो हाथों और पौरों में मेंहदी लगाने के काम में आता है ।
कोली ४ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] बेर का पेड़ । बदरी [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कोला, --लिः, --ली f. See बदरी.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0426-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कोली, स्त्री, (कोलति पीनत्वेन जायते बर्द्धते वा । कुल् + अच् + गौरादित्वात् ङीष् । यद्वा, कोलि + वा ङीष् ।) कोलिवृक्षः इत्यमरटीकायां भरतः ॥ (अस्याः पर्य्याया यथा, -- “पुंसि स्त्रियान्तु कर्कन्धुर्वदरी कोलमित्यपि । फेनिलं कुवलं घोटा सौवीरं वदरं महत् । अजप्रिया कुहा कोली विषमोभयकण्टका” ॥ इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥ [] न्यग्रोधादिगणे व्यवहारोऽस्य यथा, -- “कोली कदम्बविरला मधुकं मधूकम्” ॥ इति सूत्रस्थाने पञ्चदशेऽध्याये वाभटेनोक्तम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-204-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें