🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:30:29 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कौपीन
kaupīna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कौपीन संज्ञा पुं॰ [सं॰ ]
१. ब्रह्मचारियों और संन्यासियों आदि की लँगोटी । चीर । कफनी । काछा ।
२. शरीर के वे भाग जो कौपीन से ढाँके जायँ — गुदा और लिंग ।
३. पाप । गुनाह ।
४. अनुचित कार्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौपीन n. the pudenda, privities, MBh.; BhP.; Pañcat.; Kathās.
a small piece of cloth worn over the privities by poor persons, Pañcat.; Daś.; Bhartṛ.
(= अ-कार्य, Pāṇ. v, 2, 20) a wrong or improper act, sin, MBh. v, 2684
xiii, 2491.
कौपीन See कौप.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (316,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौपीनं [कूप-खञ्; see Sk. on [] P. V. 2. 20] 1 The pudenda. --2 A privity, privy part. --3 A small piece of cloth (usually a small strip) worn over the privities; कौपीनं शतखंडजर्जरतरं कंथा पुनस्तादृशी Bh. 3. 101. --4 (Hence sometimes) A ragged or tattered garment. --5 Sin, an improper or wrong act; Pt. 3. 97.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0428-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौपीन न० कूपे पतनमर्हति खञ् अकार्य्ये नि० । १ अकार्य्ये २ पापे ३ गुह्यप्रदेशे अमरः ४ चीरे त्रिका० ५ मेखलाबद्धे वस्त्रखण्डे (कप्नी) मेदि० तद्धारणेन कूपे पतनात् तस्य तथात्वम् । अकार्य्यवदाच्छाद्यत्वात् ६ पुरुषलिङ्गे शब्दचि० । तदावरकतया वस्त्रखण्डस्य कौपीनत्वम् । “कौपीनवन्तः खलु भाग्यवन्तः” पुरा० “कौपीनाच्छादनं यावत्तादिच्छे- [] चीवरम्” भा० आ० ९१ अ० । “अबलास्वल्पकौपीनाः सुहृदः सत्यजिष्णवः” भा० अनु० ४६ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2277-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौपीनं, क्ली, (कूपपतनमर्हतीति । “शालीनकौपीने अघृष्टा कार्य्ययोः” । ५ । २ । २० । इति साधुः ।) पापम् । तत्साधनत्वात् तद्वद्गोप्यत्त्वात् पुरुषलि- ङ्गमपि । तत्सम्बन्धात् तदाच्छादनमपि । इति सि- द्धान्तकौमुदी ॥ अकार्य्यम् । गुह्यदेशः । इत्यमरः ॥ चीरम् । इति मेदिनी ॥ तत्तु मेखलाबद्धपरिधेय- वस्त्रखण्डम् । कपिनी इति भाषा । तत्पर्य्यायः । कच्छा २ कच्छटिका ३ कक्षा ४ धटी ५ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, भागवते । ७ । १३ । २ । “विभृयाद् यद्यसौ वासः कौपीनाच्छादनंपरम्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-208-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कौपीन" आता है (11)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें