🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:51:29 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कौरव
kaurava
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कौरव १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ कौरवी] [वि॰ कौरवी] कुरु राज की संतान । कुरु के वंशज ।
कौरव २ वि॰ [ सं॰] कुरु संबंधी । जैसे, — कौरवी सेना ।
कौरव ३ वि॰ [सं॰ कुरव] कुरव या लाल कटसरैया के रंग का । लाल रंग का । उ॰— धर्यो तन कौरव वस्त्र कुँआरि । मैडी जनु संभ मनंमथ रारि । पृ॰ रा॰ २१ ।९२ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौरव mf(ई)n. (= ˚वक, Pāṇ. iv, 2, 130; g. उत्सादि and कच्छादि) relating or belonging to the Kurus, MBh.; VarBṛS.
(क्षेत्र = कुरु-क्ष्˚), Megh.
कौरव m. patr. fr. Kuru, descendant of Kuru (generally used in pl.), MBh.; Hariv. &c. (ifc. f(आ). , MBh. i, 7961)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (317,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौरव a. (वी f.) [कुरोरपत्यं, तद्देशस्य राजा तेषु भवो वा, कुरु-अण्] 1 Relating to the Kurus; क्षेत्रं क्षत्रप्रधानपिशुनं कौरवं तद्भजेथाः Me. 48. --वः A descendant of Kuru; मथ्नामि कौरवशतं समरे न कोपात् Ve. 1. 15; Chāṇ. 50. --2 A ruler of the Kurus. (so कौरवक, कौरवायणि and कौरवेय).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0428-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौरव पुंस्त्री० कुरोरपत्यादि उत्सा० अञ् तद्देशस्य रा जा अण् तेषु भवो वा अण् । १ कुरुवंश्ये “तस्यान्ववायः सुम- हान् यस्य नाम्ना स्थ कौरवाः । कुरोस्तु पुत्राश्चत्वारः” हरिवं ६२ अ० । २ तद्देशनृपे पु० ३ कुरुसम्बन्धिनि ४ तद्दे- शभवे च त्रि० । स्त्रियां ङीप् । “द्रुपदः कौरवान् दृष्ट्वा प्राधावत समन्ततः । शरजालेन महता मोहयन् कौरवीं चमूम्” भा० आ० १३८ अ० “क्षेत्रं क्षत्रप्रधनपिशुनं कौरवं तद्भजेथाः” मेघदूतम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2278,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौरवः, पुं स्त्री, (कुरोरपत्यमिति अण् । कुरोरयं इति कच्छादित्वादण् वा । कुरुराजसन्ततिः । इति महाभारतम् ॥ (यथा, महाभारते । १ । द्रुपदशासने १३९ । १६ । “तमुद्यतं रथेनैकमाशुकारिणम्बहवे । अनेकमिव सन्त्रासान्मेनिरे तत्र कौरवाः” ॥ कुरुसम्बन्धिदेशः । यथा, मेघदूते । ५० । “क्षेत्रं क्षत्त्रप्रधनपिशुनं कौरवं तद्भजेथाः” ॥ स्त्रियां डीप् कौरवी कुरुसम्बन्धिनीत्यर्थः । यथा, महाभारते । १ । १३०१ । १५ । “द्रुपदः कौरवान् दृष्ट्वा प्राधावत समन्ततः । शरजालेन महता मोहयन् कौरवीं चमूम्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-209-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कौरव" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें