🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:51:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कौलिक
kaulika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कौलिक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. जुलाहा ।
२. पाखंडी या ढोंगी आदमी ।
३. कौल संप्रदाय में दीक्षित व्यक्ति । वाममार्गी । शक्ति का उपासक । उ॰—तू है बकरा मैं हूँ कौलिक ।—कुकुर ॰, पृ॰ ५ ।
कौलिक २ वि॰ कुल से संबंधित । परंपरा से चला आता हुआ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौलिक mfn. belonging to a family or race, ancestral, customary or heritable in a family, W.
कौलिक m. a weaver, VarBṛS. lxxxvii, 20; Pañcat.
a follower of the left-hand Śākta ritual, Kulārṇ.; Tantras.
(hence) a heretic, L.
कौलिक See कौल.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (317,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौलिक a. (की f.) [कुलादागतः [] ठक्] 1 Belonging to a family. --2 Customary in a family, ancestral. --कः 1 A weaver; कौलिको विष्णुरूपेण राजकन्यां निषेवते Pt. 1. 202. --2 An impostor, a heretic. --3 A follower of the left hand Śākta ritual.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0428-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौलिक त्रि० कुलादागतः ठक् । १ कुलपरम्परागते आचा- रादौ । कुले कुलागमे सिद्धः ठक् । तन्त्रोक्ते २ कुलाच- रे । कौलं कुलधर्मं प्रवर्त्तयति ठक् । ३ कुलधर्मप्रवर्त्तके शिवे । शब्दमा० । ४ पाषण्डे त्रिका० । कुलं तदाचारः प्रयोजनमस्यठक् । ५ कौले ब्रह्मविदि “शन्नः कौलिकः” श्रुतिः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2278,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौलिकः, पुं, (कुलं सूत्रादिकं वयति वस्त्रत्वेनावरणा- दिकं आपादयतीति । ठक् ।) तन्त्रवायः । इति शब्दमाला ॥ (कु कुत्सितं जघन्याचारं लातीति । कुलः दुःशीलः ततः स्वार्थे ठक् ।) पाषण्डः । इति त्रिकाण्डशेषः । (कुलादागतमिति ठक् ।) कुलपर- म्परायाते, त्रि ॥ (यथा, पञ्चतन्त्रे । “वर्जयेत् कौलिकाचारं मित्रं प्राज्ञतरो नरः” ॥ कुले कुलागमे कुलतन्त्रे शिवोक्तशास्त्रे इति यावत् सिद्धः इति ठक् । कुलतन्त्रज्ञः ॥ कौलं कुलधर्म्मं प्रवर्त्तयति तत्त्वज्ञानं शिष्यपरम्परोपदेशेन विस्ता- रयति इति ठक् । कुलधर्म्मप्रवर्त्तकः शिवः ॥ कुलं कुलाचारः प्रयोजनमस्य इति ठक् । ब्रह्मतत्त्वज्ञः । यथा, श्रुतौ । “शन्नः कौलिकः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-209-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें