🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:37:56 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कौलीन
kaulīna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कौलीन २ वि॰
१. ऊँचे खानदान का । खानदानी । कुलीन ।
२. वंशपरपरागत [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौलीन mf(आ)n. belonging or peculiar to a noble family, R. v, 87, 12
कौलीन m. a follower of the left-hand Śākta ritual, W.
(= कौलकेय) the son of a female beggar, W.
कौलीन m. pl. the pupils of Kaulīni, Pāṇ. iv, 1, 90, Vārtt. 4, Pat.
कौलीन n. rumour, report, evil report, detraction, Śak.; Ragh. xiv, 36 and 84; Megh.; Kathās. (ifc. f(आ). )
कौलीन n. family scandal, W.
disgraceful or improper act, Kād.
high birth (fr. कुलीन), Kathās. lii, 182 (?)
combat of animals or birds or snakes &c., cock-fighting &c., gambling by setting animals to fight together, L.
the pudenda, privities (for कौपीन?), L.
कौलीन &c. See कौल.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (317,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौलीन a. [कौ पृथिव्यां लीनः अलुक्स˚; कुलादागतः खञ् वा] Belonging to a noble family. --नः 1 The son of a female beggar. --2 A follower of the left hand Śākta ritual. --नं 1 An evil report, a scandal; मालविकागतं किमपि कौलीनं श्रूयते M. 3; तदेव कौलीनमिव प्रतिभाति V. 2; Me. 112; कौलीनमात्माश्रयमाचचक्षे R. 14. 36, 84. --2 An improper act, bad or scandalous conduct; ख्याते तस्मिन् वितमसि कुले जन्म कौलीनमेतत् Ve. 2. 10. --3 A combat of animals. --4 Cock-fighting. --5 War, battle (in general). --6 High birth. --7 A privity, the pudenda.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0428-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौलीन त्रि० कौ पृथिव्यां लीनः ७ त० अलुक स० । १ भूमिल- ग्ने । कुलादागतः खञ् । २ कुलक्रमागते “सदश्व इवम- र्य्यादां कौलीनां नायवर्त्तत” रामा० आ० ८७ अ० । ली भावे क्त को लीनं लयी यस्यात्, कुलीनं भूमिलयमर्हति अण् वा । भूमिलग्नतासाधने ३ अपवादे “कौलीनमात्माश्रय- माचचक्षे” “कौलीनर्मातेन गृहान्निरस्ता” रघुः “मा कौलीनादसितनयने! मय्यविश्वासिनी भूः” मेवः अप- वादे हि भूमिलग्नैव लोकोभवतीति तस्य तथात्वम् । ४ गुह्ये ५ जन्ये (युद्धे) ६ कुकार्ये ७ पशुसर्पाणां युद्धे च न० मेदि० तेषां भूमिलग्नतासाधनत्वात्तथात्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2279,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौलीनं, क्ली, (कौ पृथिव्यां लीनम् । भूलीनपदार्था- नामिव एतेषामप्रकाशतया तथात्वम् ।) गुह्यम् । जन्यम् । कुकर्म्म । (कुलीनस्य भावः । युवादित्वा- दण् ।) कुलीनत्वम् । (यथा, रामायणे । “सदश्व इव मर्य्यादां कौलीनां नाभ्यवर्त्तत” ॥) पश्वहिपक्षिणां युद्धम् । इति मेदिनी ॥ कौलेय- कः । इति विश्वः ॥ (ली भावे क्तः तस्य नत्वम् । लीनं लयः । कौ पृथिव्यां लीनं लयो यस्मात् । कुलीनं भूमिलयमर्हतीति अण् वा ।) लोकवादः । इत्यमरः । ३ । ३ । ११६ । (यथा, रघौ । १४ । ८४ । “कौलीनभीतेन गृहान्निरस्ता न तेन वैदेहसुता मनस्तः” ॥ निन्दा । यथा, तत्रैव । १४ । ३६ । “कौलीनमात्माश्रयमाचचक्षे तेभ्यः पुनश्चेदमुवाच वाक्यम्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-209-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें