🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:08:46 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कौषेय
kauṣeya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कौषेय १ वि॰[सं॰] रेशम से संबंध रखनेवाला । रेशम का । रेशमी ।
कौषेय २ संज्ञा पुं॰ रेशम का बना हुआ वस्त्र । रेशमी कपडा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौषेय m. (fr. कोष), N. of a Ṛṣi, R. vii, 1, 4
also v.l. for कौशेय (q.v.), R. iii, iv; MārkP. xv, 27.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (318,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौशे(षे)य a. [कोशादुत्थितं ढक्] Silk, silken. --यं 1 Silk; Pt. 1. 94. --2 A silken cloth in general; Ms. 5. 120. --3 A woman's lower garment of silk; निर्नाभि कौशेयमुपात्तबाणमभ्यंगनेपथ्यमलंचकार Ku. 7. 7; विद्युद्गणकौशेयः Mk. 5. 3; Rs. 5. 8.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0429-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौशे(षे)य न० कोशा(षा)दुत्थितम् ढक् । कृमिकोषादिजाते वस्त्रे अमरः “निर्नार्भि कौशे(षे)यमुपात्तरागम्” कुमा० “कौशेयं व्रजदपि गाढतामजस्रम्” माघः “लाक्षालो- हितकौशे(षे)यपरिधानम्” काद० “कौषेयाविकयोरूषौ” मनुना तच्छोधनद्रव्यसुक्तम्
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2281,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौषेयं, त्रि, (कौशेय + पृषोदरात् षकारादेशः ।) कृमिकोषोत्थवस्त्रादि । रेसमी कापड इति भाषा । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ (यथा, मार्कण्डेय- पुराणे । १५ । २७ । “कोषकारश्च कौषेये हृते वस्त्रेऽभिजायते” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-211-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "कौषेय" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें