🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:39:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

क्रकर
krakara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
करील के नाम (2.4.77) करीर · ग्रन्थिल
तीतर-भेद (2.5.21) कृकण
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्रकर संज्ञा पुं॰ [सं॰] करील का पेड ।
२. किलकिला नाम की चिडिया ।
३. केकडा ।
४. आरा । करवत ।
५. दरिद्र ।
६. रोग (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रकर m. id., Suśr.
(see also -त्व)
(= क्रकच) Ardea virgo, L.
the plant Capparis aphylla, L.
a saw, L.
a poor man, L.
disease, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (319,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रकरः 1 A kind of partridge. --2 A saw. --3 A poor man. --4 A disease.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0429-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रकर पु० क्र इति शब्दं कर्त्तुं शीलमस्य ताच्छील्ये ट । [] क्रकण (कयार) १ पक्षिणि अमरः स्त्रियां ङीष् । २ करीरवृक्षे ३ करपत्रास्त्रे च पु० ४ दीने त्रि० मेदि० “चोरयित्वा तु पत्रोर्ण्णं क्रकरत्वं नियच्छति” भा० अनु० १११ अ० । “चकोरकलविङ्कमयूरक्रकरेत्याद्युपक्रमे “वि- ष्करालधवः शीतमधुराः कषाया दोषशमनाश्च” इति सामान्यत उक्त्वा “वातपित्तहरा वृष्या मेधाग्निवल वर्द्धनाः । लघवः क्रकराः हृद्यास्तथा चैवोपचक्रकाः” सुश्रु० तन्मांसगुणा उक्ताः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2283-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रकरः, पुं, (क्र इति शब्दं कर्त्तुं शीलमस्य इति । कृ + ताच्छील्ये टः ।) करीरवृक्षः । उट्काटार इति भाषा । क्रकणपक्षी । इत्यमरः । २ । ५ । १९ ॥ कयार इति करकरा इति च भाषा ॥ (यथा, -- महाभारते १३ । १११ । १०३ । “पत्रोर्णं चोरयित्वा तु क्रकरत्वं नियच्छति” ॥) अस्य मांसस्य गुणः । लघुत्वम् । हृद्यत्वम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ (यथा, सुश्रुते । “चकोरकलविङ्कमयूरक्रकर इत्याद्युपक्रम्य लघवः क्रकरा हृद्यास्तथा चैवोपचक्रकाः” ॥ इत्यन्तेनोपसंहृताः ॥) दीनः । क्रकचः । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-212-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें