🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:37:30 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

क्रमि
krami
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्रमि संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कीडा । कृमि ।
२. पेट का एक रोग जिसमें आँतों में छोटे छोटे सफेद कीडे पैदा हो जाते है । इन कीडों को चुन्ना या चुनूना कहते हैं ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रमि for कृमि (q.v.), a worm, MBh. xii, 4872 (कृमि ed. Bomb.), Suśr.; MārkP. xv, 22.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (320,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रमि पु० क्रम--इन् । कृमिपदार्थे । द्विरूपको० “आमाटो- पापचीश्लेष्मशूलक्रमिविकारिणाम्” सुश्रु०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2304,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रमिः, पुं, (क्रम् + इन् ।) कृमिः । इति भरतो द्विरूपकोषश्च ॥ रोगविशेषः । तच्चिकित्सा यथा, “विडङ्गव्योषसंयुक्तमन्नमण्डं पिबेन्नरः । दीपनं क्रिमिनाशाय जठराग्निविवृद्धये ॥ प्रत्यहं कदुकं तिक्तं भोजनं कफनाशनम् । क्रिमीणां नाशनं रुच्यमग्निसन्दीपनं परम् ॥ विडङ्गशृतपानीयं विडङ्गेनावधूलितम् । पीतं क्रिमिहरं दृष्टं क्रिमिजांश्च गदान् जयेत् ॥ लिह्याद्विडङ्गचूर्णं वा मधुना क्रिमिनाशनम् । पलाशवीजस्य रसं पिबेन्माक्षिकसंयुतम् ॥ पिबेत्तद्वीजकल्कं वा तक्रेण क्रिमिनाशनम् । काम्पिल्यचूर्णकर्षार्द्धं गुडेन सह भक्षितम् ॥ पातयेत क्रिमीन् सर्व्वानुदरस्थान्न संशयः । विडङ्गं कौटजं वीजं तथा वीजं पलाशजम् ॥ संचूर्ण्य खादेत् खण्डेन क्रिमीन्नाशयितुं नरः । निम्बपत्रसमुद्भूतं रसं क्षौद्रयुतं पिबेत् ॥ धूस्तूरपत्रजं वापि क्रिमिनाशमनुत्तमम् । रसेन्द्रेण समायुक्तो रसो धुस्तूरपत्रजः ॥ ताम्बूलपत्रजो वापि लेपाद्यूकाविनाशनः । धत्तूरपत्रकल्केन तद्रसेनैव पाचितम् ॥ तैलमभ्यङ्गमात्रेण यूकान्नाशयति क्षणात् । क्रिमीणां विट्कफोत्थानामेतदुक्तं चिकित्सितम् ॥ रक्तजानान्तु संहारं कुर्य्यात् कुष्ठचिकित्सया ॥ क्षीराणि मांसानि घृतानि वापि दधीनि शाकानि च पर्णवन्ति । अम्लञ्च मिष्टञ्च रसं विशेषात् क्रिमीन् जिघांसुः परिवर्ज्जयेद्धि” ॥ इति क्रिम्यधिकारः । इति भावप्रकाशः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-214-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें