🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:44:34 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

क्षप्
kṣap
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. क्षप् cl. 1. P. Ā. क्षपति, ˚ते (pr. p. क्षपमाण; inf. क्षपितुम्, BhP. iii, 23, 6), to be abstinent, fast, do penance, SV.; Kauś.; Mn. v, 69; MBh. &c.; (for √ क्षिप्, Ṛtus. v, 9.)
2. क्षप् cl. 10. P. क्षपयति, to throw, cast, Dhātup. xxxv, 84 (cf. √ क्षिप्.)
3. क्षप् = Caus. √ 4. क्षि, q.v.
4. क्षप् प्, f. night, RV.
a measure of time equivalent to a whole day of twenty-four hours, RV.
darkness, RV. i, 64, 8
water, Naigh. i, 12
क्षप् [cf. Gk., κνέϕας; Lat. crepus-culum]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (326,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्षप् {c1c} U. (क्षपति-ते, क्षपित) To fast, to be abstinent; Ms. 5. 69. --Caus. or {c10c} U. (क्षपयति-ते, क्षपित) 1 To throw, send, cast. --2 To miss.
क्षप् f. Ved. 1 Night. --2 A measure of time. --3 Darkness. --4 Water.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0435-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्षप् स्त्री चु० क्षप--क्विप् । रात्रौ “स क्षपः परि षस्वजे” ऋ० ८ । ४१ । ३ । “क्षपोरात्रीः भा० “क्षप उस्रा वरिवस्यन्तु देवाः” ६ । ५२ । १५ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2361,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें