🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:05:02 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

खंडपरशु
khaṃḍaparaśu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
खंडपरशु संज्ञा पुं॰ [सं॰ खण्डपरशु]
१. महादेव । शिव । उ॰— खंडपरशु को शोभिजै सभा मध्य कोदंड । मानहु शेष अशेषधर धरनहार बरिवंड ।—केशव (शब्द॰) ।
२. विष्णु ।
३. परशुराम ।
४. राहु ।
५. वह हाथी जिसके दाँत टुटे हों ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
खण्ड—परशु m. ‘cutting (his foes) to pieces with an axe’, Śiva
Viṣṇu, Viṣṇ.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (336,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
खण्डपरशु पु० खण्डयतीति खण्डः परशुरस्य । १ शिवे ततोलब्धतत्परशुके २ जामदग्न्ये च मेदि० “येनैव खण्ड- परशुर्भगवान् प्रचण्डः श्चण्डीपतिस्त्रिभुवनेषु गुरुः, प्ररूढः” वीरच० ३ विष्णौ “सुधन्वा खण्डपरशुः” विष्णुसं० । “शत्रूणां खण्डनात्खण्डः परशुरस्य जामदग्म्याकृतेरिति” भा०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2462,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
खण्डपरशुः, पुं, (खण्डयति शत्रून् इति खण्ड- स्तादृशः परशुरस्य ।) शिवः । इत्यमरः । १ । १ । ३३ ॥ (यथा, महाभारते ७ । रुद्रमाहात्म्ये । २०० । ४१ । “पिनाकिनं खण्डपरशुं लोकानां पतिमीश्वरम् ॥” विष्णुः । यथा, महाभारते । १३ । १४९ । ७४ । “सुधन्वा खण्डपरशुर्द्दारुणो द्रविणप्रदः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-274-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬