खगपति पु० खगान् पाति पा--क । गरुडे खगपत्यादयो- ऽप्यत्र । गरुडस्य खगपतित्वलाभकथा भा० आ० ३१ अ० यथा “अथापश्यदृषीन् ह्रस्वानङ्गुष्ठोदरवर्ष्मणः । पला- शवृन्तिकामेकां वहतः संहतान् पथि । प्रलीनान् स्वेष्वि- वाङ्गेषु निराहारांस्तपोधनान् । क्लिश्यमानान्मन्दबलान् गोष्पदे संप्लुतोदके । तान् सर्वान् विस्मयाविष्टोवीर्य्यो- न्मत्तः पुरन्दरः । अवहस्याभ्यगाच्छीघ्रं लङ्घयित्वाऽव- मन्य च । तेऽथ रोषसमाविष्टाः सुभृशं जातमन्यवः । आरेभिरे महत् कर्म तदा शक्रभयङ्करम् । जुहुवुस्ते सुतपसो विधिवज्जातवेदसमं । मन्त्रैरुच्चावचैर्विप्रा येन कामेन तच्छृणु । कामवीर्य्यः कामगमो देवराजभय- प्रदः । इन्द्रोऽन्यः सर्वदेवानां भवेदिति यतव्रताः । इ- [] न्द्राच्छतगुणः शौर्य्ये वीर्य्ये चैव मनोजवः । तपसां नः फलेनाद्य दारुणः सम्भवत्विति । तद्बुद्धा भृशसन्तप्तो देवराजः शतक्रतुः । जगाम शरणं तत्र कश्यपं संशित- व्रतम् । तच्छ्रुत्वा देवराजस्य कश्यपोऽथ प्रजापतिः । बालिखिल्यानुपागम्य कर्मसिद्धिमपृच्छत । एवमस्त्विमि तञ्चापि प्रत्यूचुः सत्यवादिनः । तान् कश्यप उवाचेदं सान्त्वपूर्वं प्रजापतिः । अयमिन्द्रस्त्रिभुवने नियोगाद्- ब्रह्मणः कृतः । इन्द्रार्थे च भवन्तोऽपि यत्नवत्तस्तपो- धनाः । न मिथ्या ब्रह्मणो वाक्यं कर्त्तुमर्तथ सत्तमाः । भवतां हि न मिथ्याऽयं सङ्कल्पो वै चिकीर्षितः । भव- त्वेष पतत्त्रीणामिन्द्रोऽतिबलसत्त्ववान् । प्रसादः क्रिय- तामस्य देवराजस्य याचतः । एवमुक्ताः कश्यपेन बालि- खिल्यास्तपोधनाः । प्रत्यूचुरभिसम्पूज्य मुनिश्रेष्ठं प्रजा- पतिम् । बालिखिल्या ऊचुः । इन्द्रार्थोऽयं समारम्भः सर्वेषां नः प्रजापते! । अपत्यार्थं समारम्भो भवतश्चाय- मीपिसतः । तदिदं सफलं कर्म त्वयैब प्रतिगृह्यताम् । तथा चैवं विधत्स्वात्र यथात्राप्यऽनुपश्यति । सौबिरुवाच एतस्मिन्नेव काले तु देवी दाक्षायणी शुभा । विनता माम कल्याणी पुत्रकामा यशस्विनी । तपस्तत्या व्रतपरा स्नाता पुंसवने शुचिः । उपचक्राम भर्त्तारं तामुवाचाथ कश्यपः । आरम्भः सफलो देवि! भविता यस्त्वयेपुसितः । जनयिष्यसि पुत्रौ द्वौ वीरौ त्रिभुवनेश्वरौ । तपसा बा- लिखिल्यानां मम सङ्कल्पजौ तथा । भविष्यतो महा- भागौ पुत्रौ त्रैलोक्यपूजितौ । उवाच चैनां भगवान् कश्यपः पुंनरेव ह । धार्य्यतामप्रमादेन गर्भोऽयं सुम- होदयः । एतौ सर्वपतत्त्रीणामिन्द्रत्वं कारयिष्यतः । लोकसम्भावितौ वीरौ कामरूपौ विहङ्गमौ । शतक्रतु- मथोवाच प्रीयमाणः प्रजापतिः । त्वत्सहायौ महा- वीर्य्यौ भ्रातरौ ते भविष्यतः । नैताभ्यां भविता दोषः सकाशात्ते पुरन्दर! । व्येतु ते शक्र! सन्तापस्त्वमेवेन्द्रो भविष्यसि । न चाप्येवं त्वया भूयः क्षेप्तव्या ब्रह्मवा- दिनः । न चावमान्या दर्पाते वाग्वज्रा भृशकोपनाः । एवमुक्तो जगामेन्द्रो निर्विशङ्कस्त्रिपिष्टपम् । विनता चापि सिद्धार्था बभूव मुदिता तथा । जनयामास पुत्रौ द्वावरुणं गरुडं तथा । विकलाङ्गोऽरुणस्तत्र भास्करस्य पुरःसरः । पतत्त्रीणाञ्च गरुड इन्द्रत्वेनाभ्यषिच्यत” ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2415-b) स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।