🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:51:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

खरु
kharu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
खरु १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. अश्व । घोड़ा । दाँत ।
३. गर्व । शान ।
४. कामदेव ।
५. शिव का एक नाम ।
६. श्वेत वर्ण ।
७. वर्जित वस्तुओं को लेने की आकांक्षा [को॰] ।
खरु २ संज्ञा स्त्री॰ अपना पति स्वयं चुचनेवाली कुमारी । पतिंवरा कन्या [को॰] ।
खरु ३ वि॰
१. श्वेत । सफेद ।
२. मूर्ख । झगड़ालू ।
३. क्रूर । कठोर ।
४. वर्जित वस्तुओं को लेने का इच्छुक ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
खरु mfn. white, L.
foolish, idiotic, Uṇ.
harsh, cruel, ib.
desirous of improper or prohibited things, L.
खरु m. a tooth, L.
a horse, L.; Uṇ.
pride, L.
love or Kāma (the god of love), Uṇ.
N. of Śiva, L.
खरु f. (Pāṇ. iv, 1, 44, Vārtt.) a girl who chooses her own husband, Pāṇ.; Siddh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (337,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
खरु a. [खन्-कु रश्चांतादेशः] 1 White. --2 Foolish, stupid. --3 Cruel. --4 Desirous of prohibited things. --रुः 1 A horse. --2 A tooth. --3 Pride. --4 Cupid, the god of love. --5 Śiva. --6 Likeness for prohibited things. --7 The white colour. --रुः f. A girl who chooses her own husband (पतिंवरा कन्या Sk.).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0443-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
खरु पु० खन--कु रश्चान्तादेशः । १ शिवे २ दर्पे, ३ अश्वे, ४ दत्ते, मेदि० ५ कामदेवे उणा० । ६ श्वेतवर्णे ७ श्वेतवर्णवति, ८ निषिद्धैकरुचौ, हेम० । ९ निर्बोधे, १० क्रूरे त्रि० उणा० वृ० ११ पतिं वरायां कन्यायां स्त्री । हेम० गुणवाचित्वेऽपि पर्य्युदासान्न ङीष् । १२ तीक्ष्णे त्रि० संक्षिप्तसारः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2468,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
खरुः, पुं, (खन् + “खरुशङ्कुपीयुनीलङ्गुलिगु ।” उणां १ । ३७ । इति कुः रश्चान्तादेशः ।) शिवः । हयः । दर्पः । दन्तः । इति मेदिनी । रे । २१ ॥ कामदेवः । इति सिद्धान्तकौमुद्या- मुणादिवृत्तिः ॥ शुक्लवर्णः । इति हेमचन्द्रः ॥
खरुः, त्रि, (खन् + “खरुशङ्कुपीयुनीलङ्गुलिगु ।” उणां १ । ३७ । इति कुः रश्चान्तादेशः ।) श्वेतः । इति मेदिनी । रे । २२ ॥ निषिद्ध्वैकरुचिः । इति हेमचन्द्रः ॥ निर्बोधः । क्रूरः । इति सिद्धान्तकौमुद्यामुणादिवृत्तिः ॥ तीक्ष्णः । इति संक्षिप्तसारे उणादिवृत्तिः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-277-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें