🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:33:44 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गंजन
gaṃjana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गंजन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ गञ्जन]
१. अवज्ञा । तिरस्कार । उ॰— (क) रस सिंगार मंजन किये, कंजन भंजन दैन । अंजन रंदन हू बिना खंजन गंजन नैन ।—बिहारी (शब्द॰) । (ख) काली बिष गंजन दह आयो ।—सूर (शब्द॰) । (२) हरा देना ।
३. संगीत में अष्टताल के आठ भेदों में से एक ।
३. कष्ट तकलीफ ।—(क) जोहि मिलि बिछुरनि औ तपनि अंत होइजो निंत । तेहि मिलि गंजन को सहै नरु बिनु मिलै निचिंत ।—जायसी (शब्द॰) । (ख) पुण्यात्मा सुख से, वो पापी सब नाना गंजन से जाते हैं ।—सदल मिश्र (शब्द॰) ।
४. नीचा दिखाना ।
५. नाश ।
गंजन २ वि॰
१. अवज्ञा करनेवाला ।
२. हरा देनेवाला ।
३. कष्ट या दुःख देनेवाला ।
४. नीचा दिखानेवाला ।
५. नाशक । उ॰— जो भव भय भंजन मुनि मन रंजन गंजन बिपति बिपति बरूथ ।— मानस, १ । १८६ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गञ्जन mfn. ifc. ‘contemning’, excelling, Gīt. i, 19; x, 7; xii, 19; Sāh. iii, 59, Sch.
गञ्जन m. for गृञ्ज्˚.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (342,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गंजन a. 1 Contemning, putting to shame, surpassing, excelling; स्थलकमलगंजनं मम हृदयरंजनं (चरणद्वयं) [] Gīt. 10; अलिकुलगंजनमंजनकं 12; नेत्रे खंजनगंजने S. D. --2 Defeating. conquering: कालियविषधरगंजन Gīt. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0447-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गञ्जन त्रि० गजि--स्वने णिच्--ल्यु । तिरस्कारके “नेत्रे खञ्जनगञ्जने सरसिजप्रस्पर्द्धि पाणिद्वयम्” सा० द० । “युष्मत्कृते खञ्जनगञ्जनाक्षि! शिरीमदीयं यदि याति यातु” उद्भटः । “अलिकुलगञ्जनमञ्जनकम्” गोतगो० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2497,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें