🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:03:52 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गल्वर्क
galvarka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गल्वर्क संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मद्य पीने का प्याला । प्राचीन काल में यह पात्र गलू नामक पत्थर से बनाया जाता था ।
२. स्फटिक ।
३. वैदूर्य मणि ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गल्व्—अर्क m. crystal, Hcar. v, 115
See मसार-ग्˚
a small crystalline vessel for drinking spirituous liquor, (in Prākṛt gallakka Mṛcch. v, 6/7; viii, 28/29), L.
(गल्लक), Hcar. vii.
गल्व्-अर्क See गलू.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (351,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गल्वर्कः 1 Crystal. --2 Lapis lazuli. --3 A goblet, a vessel for drinking spirituous liquor.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0455-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गल्वर्क पु० गलति गल--उन् गलुरर्को दीप्तिस्स्य । सुसारे १ मणिभेदे त्रिका० । तत्र “गल्वर्कस्तु सुसारवत् । अश्मसा- रस्त्विन्द्रनीलः” इत्युक्तौ अश्मसारशब्दोत्तरं तुकारात गल्वर्कशब्दस्य न इन्द्रनोलार्थता शब्दकल्पद्रुमे तदर्थ तोक्तिः प्रामादिको । २ पद्मरागे मणौ च । “ससारगल्वर्क सुवर्णरूप्यैः” भा० द्रो० १६ अ० । “ससार इन्द्रनीलः (अश्म- सारत्वात) गल्वर्कः पद्मरागः” (अर्कदीप्तिकत्वात्) नील० २ चषकपात्रेहेमच० । रक्तवर्णसुराश्लेषेण सूर्य्यकर- तुल्यवर्णत्वात्तस्य तथात्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2563,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गल्वर्कः, पुं, (गलुर्मणिविशेषः स इव अर्को दीप्ति- र्यस्य ।) चषकः । मद्यपानपात्रम् । इति हेम- चन्द्रः । ३ । ५७० ॥ मसारवन्मणिः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, महाभारते । ७ । १५ । ५३ । “मसारगल्वर्कसुवर्णरूप्यै- र्वज्रप्रवालस्फटिकैश्च मुख्यैः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-319-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें