🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:20:14 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गाथ
gātha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गाथ १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गान ।
२. स्तोत्र ।
गाथ २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ गाया]
१. यश । प्रशंसा । उ॰—उत्तम गाथ सताथ जबै धनु श्री रघुनाथ जो हाथ कै लीनो ।—केशव (शब्द॰) ।
२. कथा । वृत्तांत । हाथ । उ॰—गुरु शिष के संवाद की कहौं अब गाथ नबीन । पेखि जाहि जिज्ञासु जन, होत विचार प्रवीन ।—निश्चल (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गाथ अस्, m. a song, RV. i, 167, 6 and ix, 11, 4; SV.
गाथ See 3. गा.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (352,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गाथ, गाथक See under गै.
गाथः A song, singing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0457-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गाथ त्रि० गा--थन् । १ स्तोत्रादौ । गायद्गाथं सुत- सोमो दुरायन्” ऋ० १ । १६७ । ६ । “गाथं गातव्यं स्तो- त्रम्” भा० । २ श्लोके “पादे द्वादश विषमे मात्राश्चाष्टा- दश द्वितीये हि । पञ्चदश चेत् तुरीये कथिता गाथा त- थैवार्य्या” छन्दोम० उक्तलक्षणे २ मात्रावृत्रभेदे ३ गानमात्रे च ४ प्राकृतभाषायां मेदि० । गाथां करोति अण् । आनु- लोम्यादावपि न ट । गाथाकार तत्कारके अत्राप्यु दाहरन्तोमां गाथां नित्यं क्षमावताम्” भा० व० २ अ० । [] पवृगाथादयः । “इतिहासश्च पुराणञ्च गाथाश्च नारा- शंसीश्च” अथ० १५ । ६ । ४ । ६ वाक्यमात्रे निघ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2571-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें