🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:12:59 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गिल
gila
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गिल १ संज्ञा स्त्री॰ [फ़ा॰]
१. मिट्टी ।
२. गारा । यौ॰—कहगिल । गिलकारी ।
गिल २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मगर । घड़ियाल ।
२. जंबीर नीबू ।
गिल ३ वि॰ भक्षण करनेवाला । निगलनेवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गिल mfn. (= 2. गिर) ifc. ‘swallowing’, see अ-संसूह्त-गिल, तिमिं-
गिल m. the citron tree, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (355,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गिल a. [गिल्-क] Who or what swallows or devours; e. g. तिमिंगिलगिलोऽप्यस्ति तद्गिलोप्यस्ति राघवः; see तिमिंगिल. --लः 1 The citron tree. --2 A crocodile in the Ganges. --Comp. --गिलः, --ग्राहः a crocodile, shark.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0459-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गिल गिल गिलने सक० तु० पर० सेट् । गिलति गिलन् सार्वधातुकविषयोऽयम् । गिरतेः रस्य लः इत्येके । किन्तु गिलन इति निर्द्देशात् सौत्रोऽयं धातुरित्येव ज्यायः
गिल त्रि० गिल--क । १ भक्षके । “गिलेगिलस्व” वार्त्ति० एतत्परे पूर्वस्य मुम्! तिमिङ्गिलः । “तिमिङ्गिलगि- लोऽप्यस्ति तद्गिलोऽप्यस्ति राघव!” गिलस्म तु न गिलगिलः “गेलगिले च” वा० । तिमिङ्गिलगिलः इत्यादौ मुम् । २ कुम्भीरे पु० शब्दच० । तस्य सर्वपदा- र्थस्य चर्वणाभावेन गिलनात् तथात्वम् । कर्म्मणि मूल० क । ३ जम्बीरे शब्दच० तस्य दन्तशठत्वेन चर्वण- न्तरेण गिलनात्तथात्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2592,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गिलः, पुं, (गिल् + “इगुपधेति ।” ३ । १ । १३५ । इति कः ।) जम्बीरः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-329-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें