🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:56:30 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गुंडिचा
guṃḍicā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गुंडिचा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ गुण्डिचा]
१. पुरुषोत्तम के १२ उत्सवों में से एक ।
२. एस उत्सव का स्थान ।
३. उत्कल खंड [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुण्डिचा f. N. of the place where the image of Puruṣottama or Jagan-nātha is placed after being carried about at the Ratha-yātrā, UtkalaKh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (358,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गुण्डिचा स्त्री जगन्नाथक्षेत्रस्थे तस्य रथयात्रानन्तरं सप्ता- हं वासार्थे मण्डपभेदे “मण्डपे बासयेत् देवान् गुण्डि- चाख्ये मनोहरे” इत्युपक्रमे “विन्दुतीर्थतटे तस्मिन् [] सप्ताहानि जनार्द्दनः । तिष्ठेत् पुरा स्वयं राज्ञे वरमेतत् समादिशत् । तत्तीर्थतीरे राजेन्द्र! स्थास्यामि सप्तवा- सरम् । सर्वतीर्थानि तत्रापि स्थास्यन्ति मयि तिष्ठति । तत्र स्नात्वा विधानेन तीर्थे तीर्थोपपावने । सप्ताहं ये प्रपश्यन्ति गुण्डिचामण्डपे स्थितम् । माञ्च रामं सुभद्राञ्च मम सायुज्यमाप्नुयुः” । तन्नामनिरुक्तिरपि तत्रोक्ता यथा “सर्वपापनियन्तृत्वात् पूज्यत्वात् सर्वदैवतैः । गुण्डि- चाख्यापि सा प्रोक्ता ब्रह्मतेजोऽवगुण्ठनात्” स्क० पु० उत्ख० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2611-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गुण्डिचा, स्त्री, (गुण्डिभिर्गुण्डिकैः सितपीतादि- रङ्गैः प्रस्तरेष्टकादिचूर्णैर्वा चीयते उपचीयते इति । चि + घञर्थे कः ततष्टाप् । गुण्डिचाइत्या- ख्यया प्रसिद्धा वा । यद्वा गुण्ड्यते अवगुण्ठ्यते ब्रह्मतेजोभिरस्या दर्शक इति शेषः । गुडि वेष्टने इति धातोर्निपातनात् चकारागमे साधुः । इयं व्युत्पत्तिस्तु गुण्डिचाविवरणदर्शनैरेवबोध्यव्या ।) श्रीपुरुषोत्तमदेवस्य रथारोहणानन्तरवासार्थ- मण्डपविशेषः । यथा, -- “मण्डपे वासयेद्देवान् गुण्डिचाख्ये मनोहरे । चारुचन्द्रातपे चारुमाल्यचामरभूषिते ॥ रत्नस्तम्भमये स्वर्णवेदिकोपस्तृतान्तरे । याचीरवलयावीते सुधालेपसमुज्ज्वले ॥ साधुसोपानघटिते चतुर्द्द्वारोपशोभिते । त्रैलोक्याडम्बरयुते महावेद्यां महाक्रतोः ॥ प्रादुर्भावो महेशस्य यात्राभूद्दारुवर्ष्मणः ॥ * ॥ तस्यां श्रीजगन्नाथदेवस्य दर्शनफलं यथा, -- “बिन्दुतीर्थतटे तस्मिन् सप्ताहानि जनार्द्दनः । तिष्ठेत् पुरा स्वयं राज्ञे वरमेतत् समादिशत् ॥ तत्तीर्थतीरे राजेन्द्र ! स्थास्वामि प्रतिवासरम् । सर्व्वतीर्थानि तस्मिंश्च स्थास्यन्ति मयि तिष्ठति ॥ तत्र स्नात्वा विधानेन तीर्थे तीर्थोपपावने । [] सप्ताहं ये प्रपश्यन्ति गुण्डिचामण्डपे स्थितम् ॥ माञ्च रामं सुभद्राञ्च मम सायुज्यमाप्नुयुः ॥” * ॥ तस्या नामकरणं यथा, उत्कलखण्डम् । “अत ऊर्द्धं प्रवक्ष्यामि महावेदीमहोत्सवम् । अज्ञानतिमिरान्धोऽपि येन भास्वत्पदं भजेत् ॥ सर्व्वपापरजःशान्त्या पूज्यत्वात् सर्व्वदैवतैः । गुण्डिचाख्यापि सा यात्रा ब्रह्मतेजोऽवगुण्ठ- नात् ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-338-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें