🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:01:15 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गुडक
guḍaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गुडक संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गोल पदार्थ ।
२. ग्रास । कौर ।
३. गुड़ में पकाकर बनाई गई दवा (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुडक m. a ball (cf. नाभि-ग्˚), MBh. iii, 643 (ifc. f(आ). )
a bit, mouthful, Uṇ., Sch.
a kind of drug prepared with treacle
गुडक n. molasses, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (356,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुडकः [गुडेन पक्वः वा˚ कन्] 1 A ball. --2 A mouthful. --3 A kind of drug prepared with molasses. --डिका 1 A small ball. --2 A pill. --3 Kernel. --कं Molasses.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0460-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गुडक त्रि० गुडेन पक्वः वा० कन् । १ गुडपक्वे औषधादौ गुड + स्वार्थे क । २ गोलाकारे पदार्थे । “सभुगुण्ड्यश्म- गुडकाः” भा० ब० १५ अ० । अश्मगुडकाः वर्तुलीकृताः फाषाणाः” नील० । “नीतौ च तद्युक्तात्” पा० परम्परया अनुकम्पायाम् कन् । अनुकल्प्यपुत्रादौ दीयमाने ३ गुड- द्रव्ये च । हन्त ते धानकाः गुडका एहकि” सि० कौ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2597,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गुडकः, पुं, (गुडेन पक्वः । गुड + बाहुलकात् कः । यद्वा, गुडेन कायतीति । कै + कः ।) गुडद्वारा पक्वौषधविशेषः । अस्य पूर्णतेजः षण्मास- पर्य्यन्तं तिष्ठति । इति परिभाषा ॥ (गुड एव । स्वार्थे कन् । गोलाकृतिः । यथा, महाभारते । ३ । १५ । ८ । “सभुशुण्ड्यश्मगुडका सायुधा सपरश्वधा ॥” “अश्मगुडका वर्त्तुलीकृताः पाषाणाः ।” इति तट्टीकायां नीलकण्ठः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-334-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें