गुडधेनुः, स्त्री, (गुडनिर्म्मिता गुडभारादिभिः कृता धेनुः ।) गुडादिनिर्म्मिता धेनुः । यथा, -- “गुडधेनुविधानस्य यद्रूपमिह यत् फलम् । तदिदानीं प्रवक्ष्यामि सर्व्वपापविनाशनम् ॥ कृष्णाजिनं चतुर्हस्तं प्राग्ग्रीवं विन्यसेद्भुवि । गोमयेनानुलिप्तायां दर्भमास्तीर्य्य सर्व्वतः ॥ लवणेनाजिनं तद्वत् वत्सस्य परिकल्पयेत् । उदङ्मखीं कल्पयेद्धेनुमुदीच्याञ्च सवत्सकाम् ॥ उत्तमा गुडधेनुः स्यात् सदा भारचतुष्टयैः । बहुभारेण वा कार्य्या भाराभ्यां मध्यमा स्मृता ॥ अर्द्धभारेण वत्सः स्यात् कनिष्ठा भारकेण तु । चतुर्थांशेन वत्सः स्यात् गृहवित्तानुसारतः ॥ धेनुवत्सौ तदां तौ तु सितसूक्ष्माम्बरावृतौ । शुक्तिकर्णाविक्षुपादौ शुद्धमुक्ताफलेक्षणौ ॥ सितसूत्रशिरालौ तु सितकम्बलकम्बलौ । ताम्रगुडकपृष्ठौ तु सितचामररोमकौ । विद्रुमभ्रूयुगकृतौ नवनीतस्तनान्वितौ ॥ क्षौमपुच्छौ कांस्यदोहाविन्द्रनीलकतारकौ । इत्येवं रचयित्वा तु धूपदीपैः समर्च्चयेत् ॥ सर्व्वासां धेनूनामेवं विधानं ज्ञेयम् । इति पाद्मे सृष्टिखण्डम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-334-c) स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।