🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:24:53 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गुणनिका
guṇanikā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गुणनिका संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] नाटक में वह अनुष्ठान जो नट लोग अभिनय आरंभ करने से पहले ग्रहों की शांति के लिये करते हैं । पूर्वरंग ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुणनिका f. (= ˚नी) reiterated study, repetition (or ‘reiteration, tautology’ ?), Śiś. ii, 75
determining of the various readings of a MS. (पाठ-निश्चय or ˚श्चित), L.
a jewel, gem (‘a garland, necklace’ Sch.), Ānand. 3; Bālar. vi, 29
dancing, L.
the prologue to a drama, L.
(in arithm.) a cipher, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (358,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुणनिका [गुण् भावे युच् स्वार्थे क] 1 Study, repeated reading, repetition; विशेषविदुषः शास्त्र यत्तवोदग्राह्यते पुरः । हेतुः परिचयस्थैर्ये वक्तुर्गुणनिकैव सा ॥ Śi. 2. 75 (आम्रेडितं Malli.). --2 Dancing, the science or profession of dancing. --3 The prologue or introduction to a drama. --4 A garland, necklace; दरिद्राणां चिंतामणिगुणनिका Ā. L. 3. --5 Determining the value of the various readings of a manuscript. --6 A cypher, the character in arithmetic which expresses nothing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0461-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गुणनिका स्त्री गुण--आम्रेडने भावे युच् स्वार्थे क । १ अभ्यासे निश्चयार्थं पाठ्यग्रन्थस्य पुनःपुनरनुशीलने, “हेतुः परिचयस्थैर्य्ये वक्तुर्गुणनिकैव सा” माघः । २ शून्ये, ३ नृत्ये, मदि० । ४ मानायाञ्च “दरिद्राणां चिन्ता- मणिगुणनिका” आनन्दलहरी ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2606,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गुणनिका, स्त्री, (गुणयति पुनःपुनराम्रे डयतीति । गुणत् क आम्रेडने + “ण्यासश्रन्थो युच् ।” ३ । ३ । १०७ । इति युच् । संज्ञायां कन् कापि अत इत्वञ्च ।) नृत्यम् । शून्याङ्कम् । पाठनिश्चयः । इति मेदिनी ॥ के १८५ । (शास्त्रादीनां पुनः पुनरनुशीलनम् । यथा, माधे । २ । ७५ । “हेतुःपरिचयस्थैर्य्ये वक्तुर्गुणनिकैव सा ॥” माला । इत्यानन्दलहरीटीका ॥ (यथा, आनन्द- लहर्य्यां । ३ । “दरिद्राणां चिन्तामणिगुणनिका जन्मजलघौ निमग्नानां द्रंष्ट्रा मुररिपुवराहस्य भवती ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-336-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें