🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:46:48 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गुणवचन
guṇavacana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गुणवचन संज्ञा पुं॰ [सं॰] गुण का परिचायक शब्द । विशेषण [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुण—वचन n. ‘word denoting a quality’, an attributive, adjective, Pāṇ.
गुण—वचन mfn. denoting a quality, used as an adjective, iv, 1, 42, Kāś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (357,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गुणवचन पु० गुणमुक्तवान् वच--कर्त्तरि भूते ल्यु । गुणवद्द्रव्य वाचके शुक्लादौ शब्दे । “वोतो गुणवचनस्य” पा० । अत्र विशेषणतया गुणवचनानामेव तथात्वं तेन गुणिवाच- कत्वे सति गुणवाचकत्वं गुणवचनत्वम् । ततो मृद्वादिप- दानामेव तथात्वम् रूपादिपदानान्तु केवलगुणवाचकत्वात् न गुणवचनत्वमिति बोध्यम् । गुणमुक्तवान् इति भूत एव ल्युट् तेन यदा कदाचिद्गुणवाचकत्वे सति इदानीं गुण- वचनत्वमिति शेख “तृतीया तत् कृतार्थेन गुणवचनेन” पा० । “गुणश्चात्र धर्ममात्रं तेन शङ्कुलाखण्ड इत्याद्युदाहृतौ खण्डनस्य क्रियारूपत्वेऽपि नासङ्गतिः” “गुणवचनब्रा- ह्मणादिभ्यः ष्यञ्” पा० । अत्र विशेषणमात्रपरम् गुण- वचनं ग्राह्यम् तेन जडस्य भावः जाड्यम् इति वैशि- ष्ट्यमित्यादिसिद्धिः “अजादी गुणवचनादेव” पा० अत्रापि विशेषणतयैव गुणवाचिनां द्रव्यपरत्वे इष्ठनीयसुनौ न गुणपरत्वे इत्याकरे स्थितम् “प्रकारे गुणवचनस्य” पा० द्वित्वम् । पटुप्रकारः पटुपटुः इत्यादि । [] गुणवचनशब्दे परे विस्पष्टादीनामाद्युदात्तता विस्पष्ट- कटुकम्” सि० कौ० ण्वुल् । गुणवाचकोऽप्यत्र ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2607-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें