🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:30:02 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गोसव
gosava
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोसव संज्ञा पुं॰ [सं॰] गोमेध यज्ञ । विशेष—यह कलि में वर्जित है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—सव m. N. of an Ekāha ceremony, TBr. ii; Lāṭy.; KātyŚr. &c.
a cow-sacrifice, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (367,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोसव पु० गौः सूवते हिंस्यतेऽत्र सू--हिंसायाम् आधारे अप् पूर्व्वपदात् वा न षत्वम् । गोसत्राख्ये यज्ञभेदे “स्वर्जिता गोसवेन वा” हेमा० दा० लिङ्गपु० । तत्कर्त्त- व्यता च कात्या० श्रौ० २२, ११, ३ सूत्रादौ उक्तं यथा “ऋषभगोसवौ” १ सू० “ऋषभोगोसवश्च क्रतू भवतः” कर्कः “पूर्वो राज्ञः” २ सू० “पूर्वः ऋषभसंज्ञको राज्ञः” कर्कः “दक्षिणा ऋषभसहस्रं द्वादशं वा शतम्” ५ सू० “विकल्पेन ऋषभसंज्ञक ऋषभाणां सहस्रं, द्वादशाधिकं शतं वा” (दक्षिणा) कर्कः । “उक्थ्यो गोसवोऽयुत दक्षिणः” ६ सू० । गोसवसंज्ञः क्रतुरुक्थसंस्थो भवति अयुतदक्षिणश्च कर्कः । “वैश्ययज्ञ इत्येके” ७ सू० मन्यन्ते । “सर्वेषामित्यपरे” ८ सू० । सराजानो विशो यं पुरस्कुर्वीरन् स एतेन यजेत” ९ सू० । “राज्ञा सहिता विशः प्रजाः सर्थे पुरुषा यं पुरस्कुर्वीरन् मुख्यत्वे- नाङ्गीकुर्वीरन् स गोसवेन यजेत” । आस्थ- ण्डिलेऽमिषिच्यते” १० सू० । “प्रतिदुराहवनीयस्य दक्षि- णतः” १ सू० । “स्थितः आगान्तुकत्वादन्ते । आहवनीयात् दक्षिणस्यां स्थण्डिले उपविष्टो यजमानः प्रतिदुहा- धारोष्णेन दुग्धेनाभिषिच्यते “संस्थपतिरित्येनं ब्रूयुः “गोसबयाजिनं जनाः” कर्कः । “वैश्यस्तीम दक्षिणा- [] लिङ्गो मरुत्स्तोमोगणयज्ञो भ्रातॄणां सखीनां वा २२ सू० । वैश्यस्तोमदक्षिणायां यानि लिङ्गानि तान्यत्रापि भवन्ति” कर्कः । गां स्वर्गं सुनोति अच् षत्वम् “दातुः स्वर्गदातरि” “तिलोऽसि सोमदैवत्यो गोषवो देवनिर्म्मितः” तिलदानमन्त्रः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2727-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोसवः, पुं, (गौः सूयते पीड्यते हिंस्यते यत्र । सु ञ्न पीडायाम् + “ऋदोरप् ।” ३ । ३ । ५७ ।) इति अप् ।) गोमेधयज्ञः । इति जटाधरः ॥ (यथा, मनुः । ११ । ७४ । [] “यजेत वाश्वमेधेन स्वर्जिता गोसवेन वा । अभिजिद्विश्वजिद्भ्यां वा त्रिवृताग्निष्टुतापि वा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-368-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें