🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:21:08 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

घांटिक
ghāṃṭika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घांटिक संज्ञा पुं॰ [सं॰ घाणिटक]
१. स्तुतिपाठक ।
२. घंटा बजानेवाला ।
३. धतूरा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घाण्टिक m. (fr. घण्टा) a bell-ringer, strolling ballad-singer who carries a bell, bard who sings in chorus (esp. in honour of the gods) ringing a bell in presence of the images, MBh. xiii, 6028; VarBṛS. x, 6 and 12
(also घाटिक, L., Sch.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (377,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घांटिकः 1 A bell-ringer. --2 A bard who sings in chorus, especially in honour of gods or kings. --3 The Dhattūra plant.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0477-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घाण्टिक पु० घण्टया चरति ठक् । “राज्ञां प्रबोधसमये घण्टाशिल्पास्तु घाण्टिकाः” इत्युक्तलक्षणे राज्ञां प्रबो- धनाय घण्टां वादयित्वा १ स्तुतिपाठके २ घण्टावादके त्रि० अमरः । अमुं घाटिकैत्यप्यमरटीकायां भरतः पपाठ । घण्टा तदाकारं पुष्पमस्त्यस्य ठन् । ३ धूस्तुरे हारा० तस्य तदाकारकुसुमत्वात्तथात्वम् “पुष्पे घाण्टिकघोषि- कयवनबणिक्कितवकुसुमानि” । “उपतापं यान्ति च घा- ण्टिका विभेदश्च मित्राणाम् । वृ० स० १० अ० । शपथवचनेन ४ व्यवहारिणि” प्रा० वि० । “राजपौरुषिके विप्रे घाण्टिके परिचारके” । दैवषैत्रयोः अपात्रोक्तौ तस्याभोज्यान्नतामाह यमः “राजान्नं हरते तेजः” इत्युपक्रमे “पाप्मा तथान्नं शौण्डस्य घाण्टिकस्य तथैव च । इतरे ये त्वभोज्यान्नास्तेषामन्नं विवर्जयेत् । कृच्छ्रं द्वादशरात्रं वा तप्तकृच्छ्रमथापि वा” । “घाण्टि- कोदिव्यवाचकः” प्रा० वि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2791,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घाण्टिकः, पुं, (घण्टया चरतीति । चरतीति ठक् ।) यो बहुभिर्मिलित्वा स्तुतिं पठति सः । यो देवताद्यग्रे घण्टाघातेन शंसति स श्रावणाख्यः । इति स्वामी । इति सारसुन्दरी ॥ (यदुक्तम् । “राज्ञः प्रबोधसमये घण्टाशिल्पास्तु घाण्टिकाः ।”) तत्पर्य्यायः । घाटिकः २ । इति भरतः ॥ चाक्रिकः ३ । इत्यमरः । २ । ८ । ९७ ॥ अन्यच्च । “मिलिता बहवो ये तु भवेयुः स्तुतिकारकाः । चाक्रिकास्ते निगदिताश्चक्रिका अपि कुत्रचित् ॥ घण्टावाद्यस्तावका ये घाण्टिका घण्टिकाश्च ते ।” इति शब्दरत्नावली ॥ धुस्तूरवृक्षः । इति हारावली । १०७ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-393-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें