🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:18:36 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

चक्रिन्
cakrin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चक्रिन् mfn. having wheels, L.
driving in a carriage, Gaut.; Mn. ii, 138; Yājñ. i, 117
bearing a discus, or (m.) ‘discus-bearer’, Kṛṣṇa, Bhag. xi, 17; BhP. i, 9, 4; Rājat. i, 262
चक्रिन् m. a potter, L.
an oil-grinder, Yājñ. i, 141
N. of Śiva, MBh. xiii, 745
a sovereign of the world, king, HPariś.
the governor of a province (ग्राम-जालिक; ग्रामयाजिन्, ‘one who offers sacrifices for a whole village’, L.), W.
a kind of juggler or tumbler who exhibits tricks with a discus or a wheel (जालिक-भिद्), L.
an informer (सूचक), L.
a cheat, rogue, L.
a snake
the Cakra (-vāka) bird, L.
an ass, L.
a crow, L.
= ˚क्र-गज, L.
‘N. of a man’ (?) See चक्रि
Dalbergia ujjeinensis, L.
= ˚क्र-कारक, L.
चक्रिन् m. pl. N. of a Vaiṣṇava sect (cf. स-.)
(or चक्रिन्?) N. of a man, Pravar. vii, 9 (cf. उरु-चक्रि.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (381,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चक्रिन् a. [चक्रमस्त्यस्य इनि] 1 Having a wheel, wheeled. --2 Bear ing a discus. --3 Driving in a carriage. --4 Circular, round. --5 Indicative (सूचक). --m. 1 An epithet of Viṣṇu; Śi. 13. 22. --2 A potter. --3 An oilman. --4 An emperor, a universal monarch, absolute ruler. --5 The governor of a province. --6 An ass. --7 The ruddy goose. --8 An informer. --9 A snake. --10 A crow. --11 A kind of tumbler or juggler.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0481-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चक्रिन् पु० चक्रमस्त्यस्य इनि । १ विष्णौ २ ग्रामजालिके ३ चक्रवाके ४ सर्पे पुंस्त्री० । ५ कुलाले ६ सूचके त्रि० मेदि० । ७ अजे पुंस्त्री ८ तैलिके शब्दर० । चक्रं राष्ट्रचक्रं स्वत्वेनास्त्यस्य इनि । ९ चक्रवर्त्तिनि हेमच० । १० चक्र- मर्द्दे तस्य तदाकारपत्रत्वात् । ११ तिलिशे १२ व्यालनखे पु० १३ काके १४ गर्दभे च पुंस्त्री० राजनि० । तयोश्चक्रवद्- भ्रमणवत्त्वात्तथात्वम् । १५ चक्रयुक्ते त्रि० सर्व्वत्र स्त्रियां ङीप् । १६ चक्रयुक्तरथाद्यारूढे त्रि० । “चक्रिणोदश- मीस्थस्य” मनुः । “चक्रिणः चक्रयुक्तरथाद्यारूढस्य” कुल्लू० । “वैश्यायां शूद्रतश्चौराज्जातश्चक्री स उच्यते” उशनसोक्ते १७ संकीर्णजातिभेदे पुंस्त्री० । “पदं महे- न्द्रालयचारु चक्रिणः” माघः । विष्णोश्च मनस्तत्त्वा- त्मकचक्रस्य लोकरक्षार्थं सुदर्शनचक्रस्य वा धारणात् तथात्वम् । अतएव “अरौद्रः कुण्डली चक्री” “शङ्ख- भृन्नन्दकी चक्री” विष्णुस० द्विधा प्रयोगः अवय- वार्थभेदाभ्यामिति बोध्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2841,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬