🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:11:29 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

चतुराई
caturāī
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चतुराई संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ चतुर + आई (प्रत्य॰)]
१. होशियारी । निपुणता । दक्षिण ।
२. धूर्तता । चालाकी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔁 जिनके अर्थ में "चतुराई" आता है (27)
पाटव पटुता । चतुराई । कुशलता । चालाकीनैपुण्य निपुणता । चतुराई । होशियारी । दक्षता । कमालचातुरी चतुरता । चतुराई । व्यवहारदक्षताधैवत्य चतुराई । होशियारीचातुर्य चतुराई । निपुणता । दक्षताकुशलता चतुराई । निपुणता । चालाकीचतुरता चतुर का भाव । चतुराई । प्रवीणता । होशियारीपरिवेदना तीक्ष्णबुद्धिता । विचक्षणता । विदग्धता । चतुराईप्रवीणता निपुणता । चतुराई । कुशलताप्राज्ञत्व चतुराई । बुद्धिमत्ताकुसलई पु संज्ञा स्त्री॰ निपुणाता । चतुराईचतुरई † संज्ञा स्त्री॰ चतुरता । चतुराई । क्रि॰ प्र॰—करना ।—दिखाना ।—सीखना । …चालाकी चतुराई । व्यवहारकुशलता । दक्षता । पटुताजानपना पु संज्ञा पुं॰ जानकारी । अभिज्ञता । चतुराई । होशियारीजानपनी पु संज्ञा स्त्री॰ बुद्धिमानी । जानकारी । चतुराई । होशियारीनिपुणाई पु संज्ञा स्त्री॰ निपुणता । दक्षता । कुशलता । चतुराईअक्लमंदी बुद्धिमानी । समझदारी । चतुराई । सयानापन । विज्ञताहोशियारी समझदारी । बुद्धिमानी । चतुराईनागर्य नागरिकता । शहरातीपनपटुता पटु होने का भाव । प्रवीणता । निपुणता । होशियारीनागरता नागरिकता । शहरातीपनजुगत युक्ति । उपाय । तदबीर । ढंगनगराई पु † संज्ञा स्त्री॰किम्मत पु † संज्ञा स्त्री॰उस्तादी गुरुआई । शिक्षक की वृत्ति । मास्टरीसुरजनपन सज्जनता । भलमनसतस्यानापन स्याने होने की अवस्था । लड़कपन के बाद की अवस्था । बालिग होने की अवस्था…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें