🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:47:29 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

चलित
calita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
चल पड़ी सेना (2.8.96) प्रचक्र
हिलाया/कँपाया हुआ (3.1.86) वेल्लित · प्रेंखित · आधूत · आकम्पित · धुत
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चलित १ वि॰ [सं॰]
१. अस्थिर । चलायमान ।
२. चलता हुआ । यौं—चलितग्रह । चलिरूचित्त ।
चलित २ संज्ञा पुं॰ नुत्य में एक प्रकार की चेष्टा जिसमें ठोड़ी की गति से क्रोध या क्षोभ प्रकट होता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चलित mfn. shaking, tremulous, unfixed, MBh. &c.
one who has moved on MBh.; Sūryas. iii, 11
gone, departed (e.g. स चलितः, ‘he started off’, Pañcat.; Gīt. iii, 3; Hit.)
walked, Vet. iii, 1/2 (v.l.)
being on the march (an army), L.
moved from one's usual course, disturbed, disordered (the mind, senses, fortune, &c.), Hariv. 5669; R. &c.
caused to deviate, turned off from (abl.), Yājñ. i, 360; Bhag. vi, 37
चलित n. unsteady motion (of eyes), Bhartṛ. i, 4.
चलित &c. See √ चल्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (391,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चलित p. p. [चल्-क्त] 1 Shaken, moved, stirred, agitated. --2 Gone, departed; एवमुक्त्वा स चलितः. --3 Attained. --4 Known, understood. --5 Removed, displaced. (see चल्). --तं 1 Shaking, moving. --2 Going, [] walking. --3 A kind of dance; चलितं नाम नाट्यमंतरंण M. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0488-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चलित त्रि० चल--कर्त्तरि क्त । १ कम्पिते अमरः । २ गते “चलितवर्वलपक्षपरिग्रहः” “चलितः पुरः पतिमुपे- तमात्मजम्” माघः । २ प्राप्ते ३ ज्ञाते च त्रि० । भावे क्त । ४ चलने ५ गतौ” च न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2907,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चलितं, त्रि, (चल + कर्त्तरि क्तः ।) कम्पितम् । इत्यमरः । ३ । १ । ८७ ॥ (यथा, राजतर- ङ्गिण्याम् । ५ । ३६५ । “तयोर्विलासवलितैश्चलितापाङ्गविभ्रमैः ॥”) गतम् । चल ज गतावितिदर्शनात् ॥ (यथा, गोः रामायणे । ३ । ५७ । २३ । “अधिरूढे गजारोहे यथास्याच्चलितोगजः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-438-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें