🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:54:38 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

च्युति
cyuti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
च्युति संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. पतन । स्खलन । झडना । गिरना ।
२. गति । उपयुक्त स्थान से हटाना ।
३. चूका । कर्तव्यविमुखता ।
४. अभाव । कसर ।
५. गुदद्वार । गुदा ।
६. भग । योनि ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
च्युति f. ‘banishment’, see देश-, ‘coming forth’, see गर्भ-, ‘oozing’, see जघन-
falling, falling down, gliding, Gaut.; Suśr.
(with गर्भस्य, ‘abortion’), VarBṛ. iv, 9, Sch.
fall, degeneration, Bhartṛ. iii, 32
fall from any divine existence (so as to be re-born as a man), Lalit. iv, 4 and 31; HPariś.
deviation from (abl.), MBh. i, 4169; Bhartṛ.
vanishment, loss (ifc.), Suśr.; Kum. iii, 10; Śāntiś.; BhP. x, 22, 20
perishing, dying, W.
the vulva, L.
(= चुति) the anus, L.
cf. स-, हस्ल-.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (403,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
च्युतिः f. [च्यु-भावे क्तिन्] 1 Falling down, a fall. --2 Deviation from. --3 Dropping, oozing. --4 Losing, deprivation; धैर्यच्युतिं कुर्यां Ku. 3. 10. --5 Vanishing, perishing. --6 The vulva. --7 The anus. --8 Quick motion.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0499-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
च्युति स्त्री च्यु--भावे क्तिन् । १ गतौ “सत्यात् च्यु--तिः क्षत्रियस्य न धर्मेषु प्रशस्यते” भा० आ० १०३ अ० । “कुर्य्यां हरस्यापि पिनाकपाणेर्धैर्य्यच्युतिं के मम धन्वि- नोऽन्ये” कुमा० । च्यु भावे क्तिन् । ३ क्षरणे । मद- च्युतिः । च्योतति शोणितमस्मात् अपादाने कि । ४ गुदद्वारे शब्दार्थचि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2974,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
च्युतिः, स्त्री, (च्यवते शोणितादिकमस्या इति । च्यु + अपादाने क्तिन् ।) भगम् । इति हेमचन्द्रः । ३ । ६०९ ॥ गुदद्वारम् । इति शब्दरत्नावली ॥ (च्यु + भावे क्तिन् ।) क्षरणम् । यथा, -- “कुर्य्यां हरस्यापि पिनाकपाणे- र्धैर्य्यच्युतिं के मम धन्विनोऽन्ये ॥” इति कुमारसम्भवे । ३ । १० ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-464-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "च्युति" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें