🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:19:36 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जटी
jaṭī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पाकड़ के नाम (2.4.32) प्लक्ष · पर्कटी
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जटी २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. पाकर ।
२. जटामासी । दे॰ जटि ।
जटी २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ जटिन्]
१. शिव ।
२. प्लक्ष या वट का वृक्ष ।
३. वह हाथी जो साठ वर्ष का हो [को॰] ।
जटी ३ [सं॰ जटिन्] [वि॰ स्त्री॰ जटिनी] जटाधारी उ॰—विमन जटी, तपसी भए मुनि मन गति भूली ।—छीत॰, पृ॰ २० ।
जटी पु वि॰ [सं॰ जटित] दे॰ जटित ।—उ॰—जौ पै नहि होती ससिमुखी मृगनैनी केहरि कटी, छवि जटा की सी छटी रस लपटी छूटी छटी—ब्रज॰ ग्रं॰, पृ॰ ९३ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जटी f. Nardostachys Jaṭāmāṃsī, L.
(= ˚टि) the waved-leaf fig-tree, L.
cf. त्रि-, महा-, वि-
कृष्ण-जटा
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (409,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जटिः(टी) f. [जट्-इन्] 1 The (Indian) fig-tree. --2 Clotted hair. --3 An assemblage, multitude.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0504-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जटि(टी) पु० जट--इन् । १ वटवृक्षे, शब्दरत्ना० २ जटायां ३ समूहे उणादिको० ४ जटामांस्यां स्त्री वा ङीप् अमरः । ङीबत्तः ५ पर्कटीवृक्षे शब्दर० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3014,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जटी, स्त्री, (जटि + “कृदिकारादिति ।” ४ । १ । ४५ । इत्यस्य वार्त्तिकोक्त्या वा ङीष् ।) पर्कटीवृक्षः । इति शब्दरत्नावली ॥ जटामांसी । इति रत्नमाला ॥
जटी [न्], पुं, (जटा अस्त्यस्येति । जटा + इनिः ।) प्लक्षवृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । ३२ ॥ (यथा, -- “प्लक्षो जटी पर्क्करी च पर्क्कटी च स्त्रियामपि ।” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥ स्कन्दस्यानुचरविशेषः । यथा, महाभारते । ९ । ४५ । ५८ । “ज्वालाजिह्वः करालश्च शितकेशो जटी हरिः ॥”) जटाविशिष्टे, त्रि । (यथा, महाभारते । ७ । ५० । ४३ “ततो हरो जटी स्थाणुर्निशाचरपतिः शिवः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-504-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "जटी" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें