जतुका, स्त्री, (जतु इव आकृत्या कायतीति । कै + “आतोऽनुपसर्गे कः ।” ३ । २ । ३ । इति कः ।) जनीनामगन्धद्रव्यम् । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ चर्म्मचटिका । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहेऽपस्माराधिकारे । “जतुकाशकृता तद्बद्दग्धैर्व्वा वस्तरोमभिः । अपस्मारहरो लेपो मूत्रसिद्धार्थशिग्रुभिः ॥”) पर्पटी । इति भावप्रकाशः ॥ लताविशेषः । सा तु मालवे प्रसिद्धा । तस्याः पर्य्यायाः । जतु- कारी २ जननी ३ चक्रवर्त्तिनी ४ तिर्य्यक्फला ५ निशान्धा ६ बहुपुत्त्री ७ सुपुत्त्रिका ८ राज- वृक्षा ९ जनेष्टा १० कपिकच्छुफलोपमा ११ रञ्जनी १२ सूक्ष्मवल्ली १३ भ्रमरी १४ कृष्ण- वल्लिका १५ विज्जुलिका १६ कृष्णरुहा १७ ग्रन्थिपर्णा १८ सुवर्च्चिका १९ तरुवल्ली २० दीर्घफला २१ । अस्या गुणाः । शिशिरत्वम् । तिक्तत्वम् । रक्तपित्तकफदाहतृष्णाविषनाशि- त्वम् । रुचिकारित्वम् । दीपनत्वञ्च । इति राज- निर्घण्टः ॥ जन्तुकापि पाठः । निशान्धाकृष्ण- रुहयोरित्यत्र क्रमेण निशाह्वा वृक्षरुहा च पाठः ॥ (लाक्षा । तत्पर्य्याया यथा, -- “कीटजा क्रिमिजा लाक्षा जतुका च गवायिका ॥” इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-505-a) स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।