🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:56:36 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जलद
jalada
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जलद १ वि॰ [सं॰] जल देनेवाला । जो जल दे ।
जलद २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मेघ । बादल ।
२. मोथा ।
३. कपूर ।
४. पुराणानुसार शाकद्वीप के अंतर्गत एक वर्ष का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जल—द m. ‘water-giver’, a (rain-) cloud, MBh. iii, 1638; R. iii; Suśr. &c.
the ocean, Gal.
Cyperus rotundus, L.
N. of a prince,VP. ii, 4, 60
of a Varṣa in Śāka-dvīpa, ib.
जल—द m. pl. N. of a school of the AV.; Caraṇ.
जल—द n. v.l. for -ज, q.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (414,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जलद पु० जलं ददाति दा--क । १ मेघे, २ कर्पूरे च ३ जल- दातरि त्रि० मेदि० । “अनतिचिरोज्झितस्य जलदे- न चिरस्थितबहुवुद्वुदस्य पयसोऽनुकृतिम्” । “प्रौढ- ध्वान्तं दिनमिह जलदाः” माघः “सन्देशं मे तदनु- जलद! श्रोष्यसि श्रोत्रपेयम्” मेघ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3067,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जलदः, पुं, (जलं ददातीति । दा + कः ।) मेघः । (यथा, मेघदूते । १३ । “मार्गं तावत् शृणु कथयतस्त्वत्प्रयाणानुरूपं सन्देशं मे तदनु जलद ! श्रोष्यसि श्रोत्रपेयम् ॥”) मुस्तकम् । इति मेदिनी । दे, २९ ॥ (यथा, -- “अमृता-नागर-सहचर-भद्रोत्कट-पञ्चमूल- जलदजलम् । शृतशीतं मधुयुक्तं निवारयति सूतिकातङ्कम् ॥” इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहे सूतिकाधिकारे ॥ शाकद्वीपान्तर्गतवर्षविशेषः । यथा, महा- भारते । ६ । ११ । २२ -- २३ । “वर्षाणि तेषु कौरव्य ! सप्तोक्तानि मनीषिभिः । महामेरुर्महाकाशो जलदः कुमुदोत्तरः । जलधारो महारज ! सुकुमार इति स्मृतः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-522-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें