🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:41:24 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जांघिक
jāṃghika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पैरों से (हरकारे का) काम करने वाला (2.8.73) जंघाकरिक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जांघिक संज्ञा पुं॰ [सं॰ जाङ्घिक]
१. उष्ट्र । ऊँट ।
२. एक प्रकार का मृग जिसे शिकारी भी कहते हैं ।
३. वह जिसकी जीविका बहुत दौड़ने आदि से ही चलती है । जैसे, हरकारा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जाङ्घिक mfn. relating or belonging to the leg, W.
swift of foot
जाङ्घिक m. a courier, Rājat. vii, 348; Siṃhās. Introd. 41
a camel, L.
a kind of antelope, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (417,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जांघिक a. [जंघाभ्यां जीवति वेतना˚ ठञ्] Running. --कः 1 A courier, an express. --2 A camel.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0510-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जाङ्घिक त्रि० जङ्घाभ्यां जीवति वेतना० ठञ् । १ घावके (धाओडे) २ उष्ट्रे पुंस्त्री० ३ श्रीकारीवृक्षे पु० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3084,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जाङ्घिकः, पुं, (जङ्घाभिश्चरतीति । जङ्घा + “पर्पादिभ्यष्ठन् ।” ४ । ४ । १० । इति ठन् । यद्बा, जङ्घाभिर्जीवतीति । “वेतनादिभ्यो जिवति ।” ४ । ४ । १२ । इति ठञ् ।) उष्ट्रः । श्रीकारी- वृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥ जङ्घाजीवी । धावकादिः । तत्पर्य्यायः । जङ्घाकरिकः २ । इत्यमरः । २ । ८ । ७३ ॥ (प्रशस्तजङ्घाविषिष्टे, त्रि । यथा, भोजराजकृतयुक्तिकल्पतरौ । “जाङ्गलस्था जाङ्घिकाश्च श्वानस्ते राजसा मताः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-529-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें