🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:52:58 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जांबूनद
jāṃbūnada
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जांबूनद संज्ञा पुं॰ [सं॰ जाम्बून्द]
१. धतूरा ।
२. सोना ।
३. स्वर्णा— भूषण (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जाम्बूनद mfn. coming from the river (नदी) Jambū (kind of gold)
जाम्बूनद n. gold from the Jambū river, any gold, MBh.; Hariv. 13099; R.; BhP. v, 16, 21
जाम्बूनद mf(ई)n. = -मय, MBh. i, xii f.; Hariv. 8419; R. v, 7, 19
जाम्बूनद m. N. of a son of Janam-ejaya, MBh. i, 3745
= -पर्वत, Hariv. 12829
जाम्बूनद n. a golden ornament, Śiś. iv, 66
thorn-apple, L.
N. of a lake, MBh. v, 3843
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (419,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जांबूनदं [जंबूनद्यां भवं अण्] 1 Gold; R. 18. 44. --2 A golden ornament; कृतरुचश्च जांबूनदैः Śi. 4. 66. --3 The Dhattūra plant.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0512-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जाम्बूनद न० जम्बूनद्यां भवम् अण् । १ स्वर्णे तन्नामनामके २ कनकाह्वये धूस्तुरे च राजनि० । जम्बूनद्यां तदुत्पत्तिकथा जम्बूद्वीपशब्दे ३०४५ पृ० [] भाग० व दृश्यम् । “दक्षिणेन तु नीलस्य निषध- स्योत्तरेण तु । सुदर्शनो नाम महान् जम्बूवृक्षः सना- तनः । सर्वकामफलः पुण्यः सिद्धचारणसेवितः । तस्य नाम्ना ससाख्यातो जम्बूद्वीपः सनातनः । योजनानां सहस्रञ्च शतञ्च भरतर्षभ! । उत्सेधो वृक्षराजस्तु दिव- स्पृक् मनुजेश्वर! । अरत्नीनां सहस्रञ्च शतानि दश पञ्च च । परिणाहस्तु वृक्षस्य फलानां रसभेदिनाम् । पतमानानि तान्युर्व्यां कुर्वन्ति विपुलं स्वनम् । मुञ्चन्ति च रसं राजन्! तस्मिन्रजतसन्निभम् । तस्या जम्ब्वाः फलरसो नदी भूत्वा जनाधिप! । मेरुं प्रदक्षिणं कृत्वा सम्प्रयात्युत्तरान् कुरून् । तत्र तेषां मनः शान्तिर्न पिपासा जनाधिप! । तस्मिन् फलरसे पीते न जरा बाधते च तान् । तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम्” भा० भी० ७ अ० । “दधद्भिरभितस्तटौ विकचवारिजाम्बूनदै- र्विनीदितदिनक्लमाः कृतरुचश्च जाम्बूनदैः” माघः “यदिदं निर्गतं तस्यास्तप्तजाम्बूनदप्रभम् । काञ्चनं धरणीं प्राप्तं हिरण्यमभवत्तदा” रामा० बा० ३८ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3114-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जाम्बूनदं, क्ली, (जम्बूनद्यां भवमिति । अण् ।) स्वर्णम् । धुस्तूरः । इति राजनिर्घण्टः ॥ स्वर्ण- विशेषः । यथा । “मेरुमन्दरपर्व्वतस्थजम्बूफलाना- मत्युच्चनिपातनविशीर्णानां अनस्थिप्रायाणां इभकायनिभानां रसेन जम्बूनामनदी इलावृतं वहति तस्या उभयोस्तीरयोर्मृत्तिका जम्बू- रसेनानुविध्यमाना वाय्वर्कसंयोगविपाकेन सदा- मरलोकाभरणं जाम्बूनदं नाम स्वर्णं भवति ।” इति श्रीभागवतम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-532-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें