🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:03:12 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जाठर
jāṭhara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जाठर १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ जठर]
१. पेट । उदर ।
२. पेट की वह अग्नि जिसकी सहायता से खाया हुआ अन्न पचता है । जठराग्नि ।
३. भूख । क्षुधा ।
जाठर २ वि॰
१. जठर संबंधी ।
२. जो जठर से उत्पन्न हो (संतान) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जाठर mf(ई)n. being on or in or relating to the stomach or belly or womb (जठर), MBh. xii, 9661; MārkP. ii, 37
with अग्नि, ‘stomach fire’, digestive faculty, MBh. iii, 149; Suśr.
hunger, Pañcat. ii, 6, 50 (iv, 8, 3); BhP. iv
जाठर m. ‘womb-offspring’, a child, iii, 14, 38
N. of one of Skanda's attendants, MBh. ix, 2564.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (417,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जाठर a. (री f.) [जठरे भवः अण्] Belonging to or being in the stomach, stomachic, abdominal; धनक्षये वर्धति जाठराग्निः Pt. 2. 178. --रः 1 The digestive faculty, gastric fluid. --2 ‘Offspring of the womb’, a child.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0510-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जाठर पु० जठरे भवः अण् । जठरस्थिते १ वह्नौ “जाठरो भगवानग्निरीश्वरोऽन्नस्य पाचकः” सुश्रु० । २ कुमारानु- चरभेदे “विद्युताक्षो धनुर्वक्त्री जाठरो मारुताशनः” भा० श० ४६ अ० । तस्येदमण् । ३ जष्ठरसम्बन्धिनि त्रि० स्त्रियां ङीप् । “नानाशनः स्यान्न महाशनः स्यादलोलुपः साधु भिरागतः स्यात् । यात्रार्थमाहारमिहाददीत तथास्य स्याज्जठरी द्वारमुप्तिः” भा० शा० २७० अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3084,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें