🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:43:07 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जालिका
jālikā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जालिका संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. पाश । फंदा ।
२. जाली ।
३. विधवा स्त्री ।
४. कवच । जिरह बकतर । संजोपा ।
५. मकडी़ ।
६. लोहा ।
७. समूह । उ॰—प्रनतजन कुमुदबन इंदुकर जालिका । जालसि आभिमान महिषेस बहु कालिका ।—तुलसी (शब्द॰) ।
८. स्त्रियों के मुख पर डालनेवाला आवरण या परदा । मुख पर डाली जानेवाली जाली (को॰) ।
९. जोंक (को॰) ।
१०. केला (को॰) ।
११. एक प्रकार का वस्त्र (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. जालिका (इका), f. a net (for catching birds &c.), Kathās. lxi (cf. मृग-जालिका)
a veil, ŚāṅkhGṛ. i, 14, 12/13 a kind of cloth or raiment, W.
chain-armour, R. iii, 28, 26
a spider, L.
plantain, L.
a multitude, Kād. iv, 145
a widow, L.
iron, W.
= कोमासिका, L.
2. जालिका f. = जल्˚, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (420,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जालिका स्त्री जाल + अस्त्यर्थे ठन् । १ वस्त्रभेदे स्त्रीणां सुखावरणवस्त्रे २ गिरिसारे ३ जलाकायां ४ विधवायां योधानामश्मरचिताङ्गरक्षण्यां (साजोया) च मेदि० । (जालि) ५ क्षारके शब्दार्थ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3116,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जालिका, स्त्री, (जालं जालवदाकृतिरस्ति अस्याः । जाल + “अत इनिठनौ ।” ५ । २ । ११५ । इति ठन् ।) वस्त्रविशेषः । गिरि- सारः । (जलमेवेति स्वार्थे अण् । ततो जालं सलिलं उत्पत्तित्वेनास्त्यस्या इति ठन् ।) जलौका । विधवा । भटानामश्मरचिताङ्ग- रक्षिणी । इति मेदिनी । के, ९४ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-533-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें