🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:40:51 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जीविन्
jīvin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जीविन् mfn. ifc. living (a particular period or at a certain time or in a certain way), Mn.; MBh. &c.
living on or by (loc. [Hariv. 4555; R. i, 9, 61] or in comp.), ĀśvGṛ. iii; Mn. &c.
(also, ‘vivifying’), MBh.
जीविन् m. a living being, Pañcat. i, 11, 0/1; BrahmavP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (423,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जीविन् a. (नी f.) [जीव्-णिनि, जीव-इनि वा] (Generally at the end of comp.) 1 Living, alive, existing; R. 1. 63. --2 Living upon or by; शस्त्रजीविन्ऽ आयुधजीविन् &c. --m. A living being.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0516-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जीविन् त्रि० जीव--णिनि । प्राणधारके प्राणिमात्रे २ जीवनोपाययुक्ते च । जीविनां दारुणो रोगः कर्मभोगः शुभाशुभः । भक्तो वैद्यस्तं निहन्ति हरि- भक्तिरसायनात्” ब्र० वै० गणे० ख० । तत्र कालेन जायन्ते मानवा दीर्घजीविनः” । “शक्तःपरजने दाता स्वजने दुःख- जीविनः” मनुः । “पश्चात्तु शूद्राः कृषिजीविनिश्च” भूतानां प्राणिनः श्रेष्ठाः प्राणिनां बुद्धिजीविनि” मनुः स्त्रियां ङीप् “पुरुषायुषजीविन्यो निरातङ्कानिरीतयः । यन्म- दीयाः प्रजास्तस्य” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3138,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬