🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:26:37 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जुष्ट
juṣṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जुष्ट १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] उच्छिष्ट । जूठन [को॰] ।
जुष्ट २ वि॰
१. तृप्त । तुष्ट ।
२. सेवित । भुक्त ।
३. समन्वित । युक्त ।
४. इष्ट । वांछित ।
५. पूजित ।
६. अनुकूल [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जुष्ट mfn. (˚ष्ट, RV. ix, 42, 2; AV. and in later language, Pāṇ. vi, 1, 209 f.) pleased, propitious, RV. ix, 42, 2
liked, wished, loved, welcome, agreeable, usual (cf. Pāṇ. iii, 2, 188; Kār.; with dat. or gen., rarely instr.), RV.; AV.; ŚBr. &c.
frequented, visited, inhabited, MBh.; R.; BhP.
swept over (by the wind), Hariv. 6984
afflicted by (instr. or in comp.), Suśr.
served, obliged, worshipped, W.
practised, W.
furnished with, possessed of (instr. or in comp.), R. iii; BhP.
जुष्ट n. the remnants of a meal, L.
cf. अ-.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (424,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जुष्ट p. p. [जुष्-कर्मणि क्त] 1 Pleased, gratified. --2 Practised, resorted to, visited, suffered &c.; Bg. 2. 2. --3 Furnished or endowed with, possessed of. --4 Liked loved, agreeable. --5 Served, worshipped. --6 Propitious, favourable. --7 Shared, partaken in; U. 6. 40. --ष्टं The remnants of meal (उच्छिष्ट).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0516-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जुष्ट न० जुष--कर्म्मणि क्त । १ उच्छिष्टे । २ सेविते त्रि० मेदि० “परजुष्टनयान्निवर्त्तमानः” दीधितिः । “पुण्यो महाब्रह्म- समूहजुथः” भट्टिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3142,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जुष्टं, क्ली, (जुष्यते स्म इति । जुष + क्तः ।) उच्छि- ष्टम् । सेविते, त्रि । इति मेदिनी । टे, १५ ॥ (यथा, भट्टिः । १ । ४ । “पुण्यो महाब्रह्मसमूहजुष्टः सन्तर्पणो नाकसदां वरेण्यः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-542-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें