🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:44:03 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जृंभण
jṛṃbhaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जृंभण १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ जृम्भण]
१. जँभाई लेना ।
२. अंगों को फैलाना (को॰) ।
३. खिलना । विकास (को॰) ।
जृंभण २ वि॰
१. जँभाई लेनेवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जृम्भण mfn. causing to yawn, Hariv.; R. i, 56, 7; BhP. iii, x
जृम्भण n. yawning, Suśr.; VarBṛS.; BhP. v; Vedāntas.
stretching the limbs, slackness, Ṛtus.; Vet.
bursting open, blossoming, Bhartṛ. i, 24.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (424,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जृंभण a. [जृंभ्-भावे ल्युट्] 1 Causing to gape or yawn. --णं {1} Gaping, yawning --2 Stretching (the limbs); (अंगानि) मुहुर्मुहुर्जृंभणतत्पराणि Rs. 6. 10. --3 Blossoming, blooming; मालती शिरसि जृंभणोन्मुखी Bh. 1. 25.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0517-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जृम्भण न० जृभि--भावे ल्युट् । (हाइतोला) १ गात्रशैथि- [] ल्यापादके २ मुखविकाशकारके च व्यापारभेदे । “मुहु- र्मुहुर्जृम्भणतत्पराणि--“अङ्गान्यनङ्गः प्रमदाजनस्य करोति लावण्यरसोत्सुकानि” ऋतुसं० “जगृहुस्तद्विसृष्टां तां जृम्भणाख्यां तनुं प्रभोः” भाग० ३ । २० । ४२ । जृमि- णिच्--ल्यु । २ जृम्भणकारिणि ३ जृम्भकास्त्रे च “जृम्भणं नाम सोऽप्यस्त्रं जग्राह पुरुषोत्तमः । हरं स जृम्भया- मास क्षिप्रकारी महाबलः” हरिवं० १८४ अ० । “जृम्भणं पातनञ्चैव त्वाष्ट्रञ्चापि सुदारुणम्” २३४ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3144-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जृम्भणं, क्ली, (जृम्भ + भावे ल्युट् ।) जृम्भः । इत्य- मरः । १ । ७ । ३५ ॥ (यथा, सुश्रुते । ३ । ४ । “इन्द्रियार्थेष्वसंप्राप्तिर्गौरवं जृम्भणं क्लमः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-542-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें