🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:30:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

टंकार
ṭaṃkāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
टंकार संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ टङ्कार]
१. वह शब्द जो धनुष की कसी हुई डोरी पर बाण रखकर खींचने से होता है । धनुष की कसी हुई पतंचिका खींच या तानकर छोड़ने का शब्द ।
२. टनटन शब्द जो कसे हुए तार आदि पर उँगली मारने से होता है ।
३. धातुखंड पर आघात लगने का शब्द । ठनाका । झनकार ।
४. विस्मय ।
५. कीर्ति । नाम । प्रसिद्धि ।
६. कोलाहल । शोरगुल (को॰) ।
७. अपयश । कुख्याति (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
टं-कार m. (onomat.; cf. टां-क्˚) howling, howl, cry, sound, clang, twang, Kād.; BhP. iii, 17, 9; Uttarar.; Rājat. v, 417; Sāh.
notoriety, L.
surprise, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (429,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
टंकारः 1 The twang of a bow-string. --2 A howl, cry, shout. --3 Fame. --4 Surprise, wonder.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0522-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
टङ्कार पु० टमित्यव्यक्तशब्दस्य कारः कृ--घञ् । १ ध्वनिभेदे धनुर्ज्याकर्षणजे शब्दे २ विस्मयहेतुके शब्दे च । ३ शिञ्जिनी- ध्वनौ प्रसिद्धे च मेदि० । कृ--णिनि । टङ्कारिन् १ टङ्कारयुक्ते त्रि० स्त्रियां ङीप् सा च २ तारादेव्यम् टङ्कारकारिणीशब्द दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3187,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
टङ्कारः, पुं, (टल् वैक्लवे + बाहुलकात् डः । टं वैक्लवं चित्तस्य विकृतिं करोतीति । कृ + कर्म्मण्यण् ।) विस्मयः । प्रसिद्धः । शिञ्जित- ध्वनिः । इति मेदिनी । रे, १६० ॥ (यथा, काशीखण्डे । २९ । ६९ । “टीकिताशेषपाताला टङ्किकैलोऽद्रिपाटले । टङ्कारनृत्यत्कल्लोला टीकनीया महातटा ॥” कृ + घञ् । कारः टं इति अव्यक्तशब्दस्य- कारः करणं यत्र । ध्वनिमात्रे । यथा, भाग- वते । ३ । १७ । ९ । “अन्तर्ग्रामेषु मुखतो वमन्त्यो वह्निमुल्वणम् । शृगालोलूकटङ्कारैः प्रणेदुरशिवाः शिवाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-571-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "टंकार" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें