🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:57:59 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

डिंडिम
ḍiṃḍima
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
डिंडिम संज्ञा पुं॰ [सं॰ डिण्डिम]
१. प्राचीन काल का एक बाजा । जिसपर चमड़ा मढ़ा होता था । डिमडिमी । डुगडुगिया ।
२. करौंदा । कृष्णपाक फल । यो॰— डिंडिमथोष । डिंडिमनाद ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
डिण्डिम m. a kind of drum, vii, ix; Hariv. (once f(˚मा). , 14836), R. v; Kathās. (once n., xci, 23) &c. (ifc. f(आ). , Amar.)
great noise, murmuring, clamour, loud assertion, Kād.; Bālar.; Vcar. (-त्व n. abstr.) &c.
Carissa Carandas, L.
डिण्डिम mfn. humming, Kād. ii, 154.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (430,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
डिंडिमः A kind of small drum (fig. also); इति घोषयतीव डिंडिमः H. 2. 86; मुखरयस्व यशोनवडिंडिमं N. 4. 53; Amaru. 28; चंडि रणितरसनारवडिंडिममभिसर सरसमलज्जं Gīt. 11; आर्यबालचरितप्रस्तावनाडिंडिमः Mv. 1. 54.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0523-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
डिण्डिम पु० डिण्डेतिशब्दं माति । १ वाद्यभेदे (ढेँडरा) अमरः । “आर्य्यबालचरितप्रस्तावनाडिण्डिमः” वीरच० “भेरीश्चाभ्यहनन् हृष्टा डिण्डिमांश्च सहस्रशः” भा० द्रो० १९६ अ० । २ कृष्णपाकफले पानीयामलके शब्दच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3190,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
डिण्डिमः, पुं, (डिण्डीति शब्दं मातीति । मा + कः ।) वाद्यप्रभेदः । इत्यमरः । १ । ७ । ८ ॥ डेङ्गरीति ख्यातः । इति भरतः ॥ माहेश्वर- दण्डीति ख्यातः । इति सारसुन्दरी ॥ (यथा, महाभारते । ७ । १९३ । ४४ । “भेरीश्चाभ्यहनन् हृष्टा डिण्डिमांश्च सहस्रशः ॥” डिण्डिम इव आकृतिरस्त्यस्येति । अर्श आदित्वादच् ।) कृष्णपाकफलः । इति शब्द- चन्द्रिका ॥ पानी आमला इति भाषा ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-573-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें