🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:18:25 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तति
tati
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तति १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] १श्रणी । पंक्ति । ताँता ।
२. समूह । सेना । भीड़ ।
३. विस्तार ।
४. यज्ञ का समारोह । उत्सव (को॰) ।
तति २ वि॰ [सं॰] लंबा चौड़ा । विस्तृत । उ॰—यज्ञोपवीत पुनीत विराजत गूड़ जत्रु बनि पैन अंस तति ।—तुलसी (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. तति nom. acc. pl. (Pāṇ. i, 1, 23 ff.) so many, Lat. tot AV. xii, 3.
तति See √ तन्.
2. तति f. (Pāṇ. vi, 4, 37., Kāś. v.l.; cf. तन्ति) a mass, crowd, Śak. ii, 6; Śiś. iv, 54 &c. (cf. तमस्-)
the whole mass (of observances, धर्म-)
a sacrificial act, ceremony (cf. पुनस्-), ŚāṅkhŚr. vi, 1, 4
a metre of 4 × 12 syllables, Vṛttaratn.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (432,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तति pron. a. (Declined only in plural, nom. and acc. तति) So many; e. g. तति पुरुषाः संति &c. (for other senses see the word under तन्).
ततिः f. [तन् क्तिन्] 1 A series, row, line. --2 A troop, group, multitude; विस्रब्धं क्रियतां वराहततिभिमुर्स्ताक्षतिः पल्वले Ś. 2. 6; बलाहकततीः Śi. 4. 54; 1. 5. --3 A sacrificial act, a cere. mony.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0526-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तति स्त्री तन--क्तिन् । १ श्रेणौ हेमच० । २ समूहे च । “विश्रब्धं क्रियतां वराहततिभिः मुस्ताक्षतिः पल्लले” शकु० । “विभर्त्ति जनयन्नयमुदमपामपायधवला वलाहकततीः” माघः । “तत्र हेतिततिहतिश्रान्ता अमात्याः” दशकुमा० तत् परिमाणं येषां डति । २ तत्परिमाणे त्रि० ब० व० अयञ्च षट्संज्ञकत्वात् त्रिषु समः । “ष्णान्ताः षट्” “डति च” पा० तस्य षट्संज्ञा विहिता “षट्संज्ञकास्त्रिषु समा युष्म- दस्मत्तिङव्ययाः” अमरः । “बहुगणवतु डति च संख्या” पा० अस्य संख्याकार्य्यातिदेशः । ततः जसः शसश्च लुक् तति पुरुषाः सन्ति तति पुरुषान् पश्य । ततः प्रकारे धाच् । ततिधा ततिप्रकारे अव्य० “तावत्तेजस्ततिधा वाजिनानि” अथ० १२ । २ । ३ । २ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3209,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ततिः, स्त्री, (तन् + भावे क्तिन् ।) श्रेणी । इति हेमचन्द्रः । ६ । ५९ ॥ (यथा, विष्णुपादादि- केशान्तवर्णनस्तोत्रे । १५ । “अस्माकं विस्मयार्हाण्यखिलमुनिजनप्रार्थ- नीयानि सेयं दद्यादाद्यानवद्या ततिरतिरुचिरामङ्गलान्यङ्गु- लीनाम् ॥”)
तति, त्रि, (तत् परिमाणमेषामिति । तद् + डति ।) तत्परिमाणम् । ततगुलि इति भाषा । बहु- वचनान्तोऽयम् । इति व्याकरणम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-581-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें