🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:05:36 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तामसकील
tāmasakīla
🟢 वाचस्पत्यम्
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तामसकील पु० तामसः राहुसुतः कील इव । वृ० स० ३ अ० उक्ते राहुसुते केतुभेदे । तन्निमित्तोत्पातभेदस्तत्रोक्तो यथा “तामसकीलसङ्ज्ञका राहुसुताः केतवस्त्रयस्त्रिंशत् । वर्णस्थानाकारैस्तान्दृष्ट्रार्के फलं ब्रूयात् । ते चार्क- मण्डलगताः पापफलाश्चन्द्रमण्डले सौम्याः । ध्वाङ्क्षा- कबन्धप्रहरणरूपाः पापाः शशाङ्केऽपि । तेषामुदये रूपाण्यम्भः कलुषं रजोवृतं व्योम । नगतरुशिख- [] रविमर्दी सशर्करो मारुतश्चण्डः । ऋतुविपरीतास्त- रवो दीप्ता मृगपक्षिणो दिशां दाहः । निर्घातम- हीकम्पादयो भवन्त्यत्र चोत्पाताः । न पृथक् फलानि तेषां शिखिकीलकराहुदर्शनानि यदि । तदुदयका- रणमेषां केत्वादीनां फलं ब्रूयात्” । “यस्मिन् यस्मिन् देशे दर्शनमायान्ति सूर्यविम्बस्थाः । तस्मिंस्तस्मिन् व्यसनं महीपतीनां परिज्ञेयम् । क्षुत्प्रम्लानशरीरा मुनयोऽप्युत्सृष्टधर्मसच्चरिताः । निर्मांसवालहस्ताः कृच्छ्रेणायान्ति परदेशम् । तस्करविलुप्तवित्ताः प्रदी- र्घनिःश्वासाकुलिताक्षिपुटाः । सन्तः सन्नशरीराः शोको- द्भववाष्परुद्धदृशः । क्षामा जुगुप्समानाः स्वनृपतिपर- चक्रपीडिता मनुजाः । स्वनृपतिचरितं कर्म च पराकृतं प्रव्रुवन्त्यन्ये । गर्भेष्वपि निष्पन्ना वारि- मुचो न प्रभूतवारिमुचः । सरितो यान्ति तनुत्वं क्वचित् क्वचिज्जायते सस्यम् । दण्डे नरेन्द्रमृत्युर्व्या- धिभयं स्यात् कबन्धसंस्थाने । ध्वाङ्क्षे च तस्करभयं दुर्भिक्षं कीलकेऽर्कस्थे । राजोपकरणरूपैश्छत्रध्वजचा- मरादिभिर्विद्धः । राजान्यत्वकृदर्कः स्फुलिङ्गधूमादि- भिर्जनहा । एको दुर्भिक्षकरो द्व्याद्याः स्युर्नरपते- र्विभाशाय । सितरक्तपीतकृष्णैस्तैर्बिद्धोऽर्कोऽनुवर्णघ्नः । दृश्यन्ते च यतस्ते रविबिम्बस्योत्थिता महोत्पाताः । आगच्छति लोकानां तेनैव भयं प्रदेशेन” । स्वार्थे क तत्रार्थे । त्रिंशत्त्र्यधिकाराहोस्ते तामस- कीलका इति ख्याताः वृ० स० ११ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3272-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें